كريگ مى گويد: «تئاتر آينده تئاتر ديدن ها خواهد بود نه تئاتر گفتارها يا تئاتر كلمات قصار.» همه آنچه در صحنه اتفاق مى افتد، از بازى بازيگر گرفته تا نور، طراحى صحنه و لباس، تصاويرى را مى آفريند كه مقصود نويسنده يا كارگردان تئاتر را نشان مى دهد؛ بنابراين، به جز ديالوگ يا عنصر كلام، غالب عناصر صحنه تصويرى هستند و اين تصوير يا تصاوير با وحدت و هماهنگى و هارمونى اى كه كارگردان در صحنه به وجود مى آورد، معانى و مفاهيم مورد نظر خويش را به تماشاگر منتقل مى كند و از اين رو نقش و اهميت تصوير در تئاتر مدرن بيش از پيش اهميت پيدا مى كند، زيرا امروزه در اغلب نمايش هاى مدرن، نقش كلام كمتر از عناصر ديگر صحنه مورد تأكيد نمايشنامه  نويسان و كارگردانان معاصر قرار مى  گيرد. هر چند هيچ يك از نمايش هاى مدرن از كلام ـ چه ديالوگ چه مونولوگ ـ بى بهره نيستند. امروزه در تئاتر پست مدرن؛ تئاتر پرفورمنس؛ نقش و اهميت تصوير و قدم برداشتن به سوى تئاتر تصويرى ، نمود بيشترى يافته است. شايد اين امر بدين دليل است كه با تئاتر تصويرى تعداد مخاطبان و تماشاگران تئاتر بيشتر مى شود و ايشان را به تفكر بيشتر وا مى دارد، زيرا در اين نوع تئاتر، حس نمايشى صحنه بيشتر شده و تصاوير متحرك پى در پى، اتفاقات درام را بهتر نشان مى دهد و از كلام پرهيز مى شود. بدين سبب كار يا وظيفه نمايشنامه نويس امروز بسيار سخت تر از نمايشنامه نويسى است كه به كمك ديالوگ و كلام، فكر خود را به مخاطب منتقل مى سازد. كريگ مى گويد: «درام نويس خوب كسى است كه بداند بينايى، سريع تر و با قدرت تر از هر حس ديگر، تماشاگر را جذب مى كند.» در درام تصويرى ـ يعنى تئاترى كه بر پايه كلام استوار نيست، بلكه تصاوير يا تصويرهاى متحرك و ثابت اهميت بيشترى دارند ـ حركات بازيگران اهميت زيادى دارد و گاه هر حركت نماد و نشانه اى از مفاهيمى مى شود كه مدنظر نمايشنامه نويس است. ضمن اينكه او در چنين تئاترى، مى تواند با ايجاز بيشترى مفاهيم خود را در حداقل زمان ممكن به تماشاگر منتقل كند. ديويد بال مى گويد: «ايماژ يا تصوير، مطلب را فشرده مى كند. تصوير اطلاعات فراوانى را در فضاى محدودى عرضه مى كند و در عين حال دامنه اين اطلاعات تنها با دامنه محدوديت ديد و تصور خواننده محدود مى شود.» بنابراين هر چند تصاوير، اطلاعات و هر آنچه را مدنظر نويسنده و كارگردان نمايش است در صحنه نشان مى دهد، اما تصور او را محدود مى سازد. با اين حال كارگردان و نمايشنامه نويس امروز معانى اى را باز مى  گويد كه در تصاوير درام آنها نمود يافته است. در واقع آنها به تصوير بيشتر توجه  نشان مى دهند تا به عنصر كلام يا ديالوگ، زيرا تصاوير، معانى اى را تداعى مى كنند كه در ارتباط با انديشه و تفكر تماشاگر است. ديويد بال معتقد است اين تصاوير، الزاماً از يك تماشاگر تا تماشاگر ديگر يكسان نيست. او مى گويد: «تصوير يا ايماژ از چيزى كه ما مى دانيم استفاده مى كند تا چيزى كه نمى دانيم را به ما بياموزد.» هر چند امروزه در اغلب تئاترهاى دنيا عنصر كلام نقش و اهميت بسيار دارد، اما مدرنيست ها يا پست مدرنيست ها در تئاتر به دنبال كلام و ديالوگ  نيستند، بلكه آنها مى كوشند تا به يارى اين ايماژها، شخصيت يا اتفاقات نمايشى خود را به شكلى جديد و گاه عجيب در صحنه نشان دهند. آنها حتى به كمك تصاوير ديگر همچون اسلايد، عكس، نوارهاى ويدئويى، تصاوير فراواقعگرايانه يا تصاوير واقعگرايانه ديگرى را پديد مى آورند و در تركيب اين تصاوير با يكديگر و نيز تركيب آنها در تصويرى كه در قاب صحنه يا گوشه اى از قاب صحنه ديده مى شود، مفاهيم و معانى تازه و گوناگونى را به تماشاگر القا مى كنند، به نوعى مى توان گفت در چنين صحنه اى هزار تو و لابيرنتى از معانى و مفهوم به وجود مى آيد كه به تعداد هر يك از تماشاگران، اين معانى و مفاهيم گسترش مى يابد. استفاده از تصاوير ديگر همچون اسلايد، عكس، نقاشى، طرح يا فيلم به همراه تصاويرى كه بازيگران در صحنه پديد مى آورند، در نهايت به نشر دانش مى انجامد و تجربيات او را از ديده ها و حتى شنيده هايش اضافه مى كند. جئورگى كپس مى گويد: «زبان تصوير، قادر است مؤثرتر از تقريباً هر وسيله ارتباطى ديگرى دانش را نشر دهد. زبان تصوير به انسان امكان مى دهد كه تجربه كند و تجربياتش را در شكلى قابل مشاهده مستند سازد.» ويژگى هاى تئاتر بصرى در عناصرى خلاصه مى شود كه ما از آن به عنوان تصوير ياد مى كنيم. اين عناصر بصرى در حركت، رنگ، بافت و نور خلاصه مى شود، هر چند حركت شامل بازى بازيگر و وسائل و ابزارى مى شود كه توسط بازيگر به حركت درمى آيد. رنگ و نور توسط طراح لباس، صحنه و نور جلوه مى يابد و بافت اصولاً به حس لامسه مربوط مى شود كه از طريق لمس كردن اشيا ابزار از سوى بازيگر بر صحنه پديد مى آيد. همه اين عناصر به حس زيبايى شناسى كارگردان و طراحان هنرى يك اثر تئاترى بستگى دارد. اما در اين ميان حركات بازيگر نسبت به عناصر ديگر از اهميت بيشترى برخوردار است. زيرا ممكن است در تئاتر مدرن از طراحى هنرى خاصى در صحنه استفاده نشود و فقط بازيگر با حركات متعدد بدن و ميميك، تصاوير گوناگونى را پديد آورد كه معانى بسيارى را هم با خود به همراه داشته باشد و از اين نظر شايد به نمايش ميم يا پانتوميم نزديكى بسيار پيدا كند. اورلى هولتن مى گويد: «ملاحظات زيبايى شناسى براى ساختن تصوير صحنه در يك صحنه ايوانى، اساساً همان است كه در نقاشى و عكاسى مطرح است. اين ملاحظات عبارتند از وحدت، تنوع، توازن و تأكيد.» او همچنين مى گويد: «در تئاتر، كارگردان بايد مطمئن باشد كه نقطه تأكيد يا نقطه اى كه نگاه تماشاگر به آن جلب مى شود، همانقدر تصويرى باشد كه نمايشى.» بنابراين تئاتر تصويرى بيش از پيش به اين نكته تأكيد مى كند كه نقاط تأكيدى صحنه حتماً از عناصر تصويرى برخوردار باشد و زيبايى شناسى خود را به همراه داشته باشد. هولتن مى گويد: «ملاحظات تئاترى تصويرى كردن، بايد همراه با ملاحظات زيبايى شناسى باشد.» از اين روى در تئاتر تصويرى، زيبايى شناسى صحنه ناشى از ديد كارگردان و سپس عوامل گروه اجرايى نمايش است كه در متن شكل مى گيرد و مى تواند آن را از جذابيت هاى لازم برخوردار سازد.
منابع:
.۱ جيمز روز اونز، تئاتر تجربى، ترجمه مصطفى اسلاميه.انتشارات سروش
۲ . ديويد بال، از پايان تا آغاز و از آغاز تا پايان، ترجمه محمود كريمى حكاك، نشر گل
۳ . جئورگى كپس، زبان تصوير، ترجمه فيروز مهاجر، انتشارات سروش
۴ . اورلى هولتن، مقدمه بر تئاتر، ترجمه محبوبه مهاجر، انتشارات سروش
* بهزاد صديقى
www.cinema-theatre .com

مولوى در محافل روشنفكرى بيش از محافل دينى مورد توجه است و عملكرد نيروهاى دينى در مواجهه با مولوى به دعواى عارف و فقيه دامن مى زند. على تاجدينى؛ مولوى پژوه؛ به شبستان گفت: «انديشه و تفكر مولوى محدود به جغرافياى خاصى نيست و جنبه جهانى دارد و در چارچوب معمولى نمى گنجد زيرا زمانى كه اصل و ريشه انسان ها از خداوند و عالم غيب باشد جغرافيا معنا نخواهد داشت.» وى افزود: «در ايران همواره افرادى به صورت انفرادى درخشيده اند و ما نه تنها در حوزه مولوى پژوهى بلكه درهيچ دوره علمى از علوم انسانى با جريان فكرى منسجم و مداوم روبه رو نيستيم. در ايران .مولوى پژوهانى نظير مرحوم فروزانفر و زرين كوب بوده اند كه چهره جهانى دارند و نسبت به مولوى پژوهان دنيا ممتاز هستند اما جريان پژوهشى در ايران بايد به صورت مداوم و منسجم صورت گيرد.» اين پژوهشگر ادامه داد: «در واقع ما جريان اطلاع رسانى درستى نداريم و مركزى وجود ندارد كه ليستى از مولوى پژوهان را تهيه كرده باشد و بخواهد از تجربه و فكر آنها استفاده كند بنابراين مولوى پژوهى به عنوان جريان اجتماعى هدفمند وجود ندارد.» تاجدينى خاطرنشان كرد: «روشن است كه در چنين فضايى سليقه ها حاكم مى گردد و نه عقل جمعى. در حوزه مولوى پژوهى آثار زيادى وجود دارد كه موضوعاتشان كاملاً تكرارى است اما در مقابل موضوعاتى هم هستند كه جامعه به آنها احتياج دارد و درباره آن تحقيق نمى شود چون مركزى وجود ندارد كه نيازسنجى كرده باشد و موضوعات را متناسب با نيازهاى زمان تشخيص دهد.» وى در خاتمه افزود: «اما در حال حاضر مولوى در محافل روشنفكرى بيش از محافل دينى چون حسينيه ها و مساجد مطرح است در واقع عملكرد نيروهاى دينى در مواجهه با مولوى دعواى عارف و فقيه را دامن مى زند و به صحت آن گواهى مى دهد و حال آنكه مولوى مى تواند مايه وحدت نيروى اسلامى باشد نه اختلاف.»

كيومرث مرادى نمايش «الكترا» و «رومئو وژوليت» را در بخش مرور بيست و ششمين جشنواره تئاتر فجر اجرا مى كند. به گزارش ايسنا، اين دو نمايش پيش ازاين در فستيوال سينايا رومانى اجرا شده و پس از آن در تالار سايه مجموعه تئاتر شهر به صحنه رفته بودند. مرادى اين دو نمايش را همراه با گروهى از دانشجويان تئاتر دانشكده هنر و معمارى آماده كرده است. هر دو نمايش به شيوه كارگاهى و بدون ديالوگ اجرا مى شوند.

آيينه هنر: مديركل دفتر امور هنرهاى تجسمى و سرپرست موزه هنرهاى معاصر تهران از همه نقاشان براى اقدامى ملى جهت حضور در هفتمين دوسالانه ملى نقاشى معاصر ايران دعوت مجدد به عمل آورد. بنا به گزارش روابط عمومى موزه هنرهاى معاصر تهران، حبيب ا... صادقى، از تمامى نقاشان براى اقدامى ملى جهت حضور همه جانبه هنرمندان نقاش از همه هنرمندان، دوستان و نقاشان نسل هاى دوران مختلف دعوت به عمل آورد. او اعلام كرد حضور همه جانبه، مهربانانه و صميمانه هنرمندان در دوسالانه نتايج ثمربخشى را به همراه داشته است. بنا بر همين گزارش، هفتمين دوسالانه ملى نقاشى معاصر ايران با هدف فراهم ساختن زمينه نمايش تجربيات و دستاوردهاى هنرى نقاشان معاصر ايران به طور فراگير، ارج نهادن به تلاش هاى خلاقانه نيرو هاى جوان و مستعد، بازخوانى و توجه ويژه  به ارزش هاى ملى و هويت ايرانى در عرصه هنر نقاشى، ايجاد زمينه مناسب براى حضور سه نسل از نقاشان معاصر ايران و ارائه همزمان آثار آنان و تلاش براى شناسايى آثار نمونه جهت حضور در مجامع هنرى بين المللى برگزارمى شود.

آيينه هنر: پيش فروش بليت هاى نمايش «افرا» نوشته و كار بهرام بيضايى از فردا، دوشنبه ۱۰ دى ماه آغاز مى شود.نمايش افرا از چهارشنبه هفته جارى تا روز ۱۸ بهمن ماه ۳۰ اجرا خواهد داشت. گفتنى است ساعت اجراى اين نمايش ۱۸:۰۰ عصر و مدت اجراى آن ۱۲۵ دقيقه خواهد بود.همچنين نمايش «ملاقات بانوى سالخورده» نوشته فردريك دورنمات و با كارگردانى حميد سمندريان با صدور مجوز اجراى عمومى از چهارشنبه ۱۲ دى ماه تا ۱۵ بهمن ماه سال جارى، بلافاصله پس از جشنواره تئاتر فجر به مدت ۴۵ شب در محل تالار اصلى مجموعه تئاتر شهر روى صحنه خواهد رفت.

آيينه هنر: مركز هنرهاى نمايشى، دوازدهمين جشنواره بين المللى نمايش عروسكى تهران «مبارك» را مردادماه سال ۱۳۸۷ برگزار مى كند. بنا به اين گزارش،  انتخاب موضوع براى متقاضيان شركت در اين جشنواره آزاد بوده اما محورهاى فرهنگ ملل، متون و افسانه هاى كهن ايرانى،  متل ها و ضرب المثل هاى ايرانى،  اعتقادات،  آيين ها، آداب و رسوم، ارزش ها و ويژگى ها و دستاوردهاى انقلاب اسلامى از اولويت برخوردارند. نمايش هاى شركت كننده در دوازدهمين جشنواره بين المللى نمايش عروسكى تهران «مبارك» به دو گروه نمايش هاى صحنه اى و نمايش هاى فضاى باز تقسيم مى شوند كه هر يك از اين گروه ها به چهار بخش داخلى، بين المللى، مرور و ويژه تقسيم مى شوند. گفتنى است،  علاقه مندان به شركت در دوازدهمين جشنواره بين المللى نمايش عروسكى تهران «مبارك» مى توانند طرح هاى نمايشى خود را تا ۱۵ بهمن سال ۸۶ و نمايشنامه هايشان را تا ۲۵ اسفندماه ۱۳۸۶ به همراه فرم شركت در جشنواره به آدرس: تهران-خيابان حافظ-خيابان استاد شهريار-جنب تالار وحدت- مركز هنرهاى نمايشى، ارسال كنند.