Abrar Newspaper

وجه بارز و غالب مجموعه تلويزيونى «پريدخت» به كارگردانى سامان مقدم را مى توان در پرداخت ضعيف و شتابزده آن دانست كه سايه سنگين اش را تا پايان بر سر مجموعه مناسبتى شبكه دو در ماه محرم حفظ كرد. به گزارش مهر، هر چند نگاه به تركيب بازيگران و تيم حرفه اى سازندگان اين مجموعه هر مخاطب كنجكاو را به تماشاى آن ترغيب مى كرد، اما شب گذشته با پايان اين مجموعه كنجكاوى و علاقه بينندگان تبديل به حسرتى عميق شد. تناقض اصلى «پريدخت» درست در جايى شكل گرفت كه عنوان اين فيلم آغاز مى شود. پريدخت كه با تأكيد فراوان به عنوان شناسنامه اين اثر مطرح مى شود عملا كمترين نقش و سهم را در پيشبرد داستان به صورت فاعل داشته و آنچه بيش از همه كنش هاى متقابل شخصيت ها را شكل مى دهد، تنها پريدختى ساكن، بى تأثير و آرام است. هر چند قصه به دنبال روايت مقاطعى از زندگى زنى زجركشيده در تاريخ معاصر ايران است، اما نتيجه نه قصه تنهايى و زجرهاى او كه شرح حال اطرافيان و از همه بيشتر بازى سرنوشت و تقدير است. دوربين سامان مقدم تنها علاقمند به ثبت چهره ساكن، معصوم و مظلوم پريدختى دارد كه همچون برگى جدامانده از درخت در دست پرتوان باد حالتى معلق پيدا كرده است. سريال پر از صحنه هاى تكرارى چهره پريدخت در حالت هاى گوناگون غم و اندوه و تنهايى است، بى آنكه تلاش كنجكاوانه و موشكافانه در شخصيت درونى او داشته باشد. از اين رو نمايى كه از پريدخت در ذهن مخاطب نقش مى بندد به شدت كلى و گنگ است. او حتى حس همذات پندارى را نيز در بيننده برنمى انگيزد و حتى در برخى سكانس ها نتيجه و تأثيرى معكوس بر جا مى گذارد. سكوت و انفعال پريدخت و رها كردن سرنوشت در ميان بازوان تقدير براى زن امروز پذيرفته نيست. پريدخت هر چند قرار است نقطه اصلى شكل گيرى درام باشد، اما نوع واكنش ها و شخصيت پردازى اش همه چيز را تحت تأثير قرار مى دهد. او شخصيتى كم حرف، ساكت، منفعل ، آرام و درونگراست. اين سكوت البته بيش از آنكه نشانگر شخصيت پررمز و راز او باشد، حاصل شخصيت پردازى بسيار ضعيف است. پريدخت خود در جايى مى گويد: «اين رخت سياه هميشه با من باقى خواهد ماند» كه حكايت از شخصيت زنى دارد كه خود سرنوشت سياه و محتومش را پذيرفته و بدون كوچكترين اعتراض به آن تن داده است. اينگونه است كه شخصيت پريدخت در طول مجموعه نه تنها كوچكترين تغييرى نمى كند كه با گذشت زمان و عبور سال ها اين ويژگى تسليم و پذيرش محض در او تقويت مى شود. تا جايى كه تنها تصويرى كه مخاطب از پريدخت فعال و تأثيرگذار به خاطر مى سپرد، فرمان او به فرزندش براى صرف نظر كردن از كشتن نصرت (كامبيز ديرباز) در پايان مجموعه «پريدخت» است. شايد آنچه بيش از هر چيز به اين مجموعه لطمه زد فيلمنامه فاقد كشش و جذابيت هاى ويژه و پرداختى ضعيف و شتابزده باشد. در واقع پريدخت قربانى سرنوشت محتوم خود نشد، بلكه اسير شتابزدگى شد كه از آغاز تا پايان همراه آن بود. شتابزدگى كه نمى توان آن را حتى به بهانه جرح و تعديل هاى اعمال شده توجيه كرد. اين تعجيل و شتاب كه در تار و پود اثر مى توان نشانه هاى فراوانى از آن يافت، به خوبى در قسمت پايانى مجموعه و به خصوص سكانس آخر آن كه مى توانست جذابترين و تأثيرگذارترين صحنه هم باشد قابل مشاهده است. سكانسى بسيار ضعيف و بى محتوا كه مخاطب را با بهت و حسرتى بى پايان تنها مى گذارد. به درستى مشخص نيست كه هدف از روايت تاريخى اين داستان چيست و چرا سازندگان اثر دنبال روايت قصه بر محمل و بستر تاريخى بوده اند. اين در حالى است كه «پريدخت» حتى در بازسازى فضاهاى ايران قديم نيز چندان موفق عمل نكرده و گويى تنها ميراث آن از گذشته، پوشش ظاهرى مردم بوده است. ديالوگ ها كاملا با گفتمان شفاهى ايران امروز مطابقت دارد و حتى براى لحظه اى كوتاه نيز مخاطب را دچار حس نوستالژيك نمى كند و اين بزرگترين شكست براى يك اثر تاريخى است. واقعه عاشورا نيز درست همين نقش را در جريان قصه و مجموعه بازى مى كند. مجموعه اى كه قرار است نقش مناسبتى را در ايام محرم بازى كند بر بسترى روايت مى شود كه واقعه عاشورا و محرم در آن تنها نقشى حاشيه اى و سطحى دارد و حضورش تنها در قسمت پايانى اثر خلاصه شده است. هر چند نويسنده تأكيد دارد كه پريدخت خاطراتى تلخ از اين دوران داشته، اما اين گريز و تأكيد بسيار سطحى و عقيم مانده است. «پريدخت» قصد دارد همانند نمونه بسيار موفق مشابه ـ «شب دهم» حسن فتحى ـ قيام عاشورا و آگاهى مردم را به محمل اصلى شورش حق عليه ظلم و ستم حاكمان وقت در قسمت آخر تبديل كند كه البته در اين گرته بردارى بسيار ناموفق است و حاصل چيزى جز پايان بندى ضعيف و بى محتوا نيست. بى ترديد بخش اعظم اين ناكامى در ساختار قصه و روايتى نهفته است كه احمد رفيع زاده به نگارش درآورده است. قصه اى بدون نقاط اوج و فرود و كشش هاى دراماتيك كه لازمه يك ملودرام تاريخى است. هر چند ساختار ملودرام در ساده ترين شكل بايد به گونه اى باشد كه با شرح مقدمه (معرفى شخصيت ها) و سپس ايجاد گره داستانى آغاز و سرانجام به گره گشايى در ايستگاه پايانى منجر شود، اما نوع روايت «پريدخت» در تمام اين سه بخش اصلى دچار ضعف و كاستى است. اين گونه است كه قصه بدون كوچكترين اثر و نشانه از عنصر تعليق پيش رفته و كششى خاص را در مخاطب براى پيگيرى ادامه آن برنمى انگيزد. در طول روايت مخاطب با گره داستانى خاص مواجه نمى شود كه در ذهن خود دنبال باز كردن آن باشد. به نوعى اين مخاطب است كه دست نويسنده برايش رو شده و جلوتر از او حوادث داستان را پيش بينى مى كند. حتى بازگشت نصرت و نجات او نيز براى بيننده (كه مى توانست يك شوك باشد) كوچكترين جذابيتى ندارد و تبديل به يك اتفاق پيش پاافتاده مى شود. ديالوگ هاى امروزى و در بسيارى موارد ضعيف شخصيت ها نيز حس زيادى به كل اثر نبخشيده و فقدان كشش و جذابيت در داستان را پررنگتر جلوه مى دهد. نويسنده ترجيح مى دهد در سكانس هاى حساس و مهم به سكوت شخصيت هايش اكتفا يا در بهترين حالت به ديالوگى تك كلمه اى و كوتاه بسنده كند. اينچنين است كه سكانس پايانى كه مى توانست بسيار اثرگذار باشد اينگونه با سكوت سه شخصيت مهم و محورى به هدر مى رود و تماشاگر را با بهت و حسرت به حال خود رها مى كند. با همه اين اوصاف بايد ملودى بسيار زيبا آريا عظيمى نژاد را كه به خوبى با كليت اثر هماهنگ شده، ستود. ملودى با حالت ها و فضاهاى مختلف غم، تنهايى و در بعضى صحنه ها شادى به خوبى حس از دست رفته صحنه ها و شخصيت ها را به تماشاگر منتقل مى كند و جور سكانس هاى بصرى مجموعه را مى كشد. اينگونه است كه در پايان مجموعه اين پريدخت و نام و شخصيت او نيست كه در ذهن مخاطب نقش مى بندد، بلكه موسيقى و آوازى پراحساس است كه سالار عقيلى و عظيمى نژاد خلق كرده اند. تيتراژ پايانى مجموعه «پريدخت» نيز حاصل خوشفكرى و طراحى بديع و تازه است. چهره پريدخت كه ابتدا با لبخندى بر لب و چشمانى خندان در تصوير مى آيد، با آهنگ سوزناك و آواز عقيلى محو و هاله اى از غم و اندوه در چهره او پديدار مى شود. غم و اندوهى كه سرانجام با قطره اى اشك حكايت و سرنوشت محتوم پريدخت را به نمايش مى گذارد. مجموعه تلويزيونى «پريدخت» به كارگردانى سامان مقدم كه شب گذشته به نقطه پايانى رسيد، با وجود بهره گيرى از بازيگران حرفه اى و شاخصى چون على مصفا، داريوش ارجمند، كامبيز ديرباز و البته ليلا حاتمى كليتى قابل دفاع در كارنامه سازنده اش باقى نگذاشت تا همچنان «شب دهم» شاخص ترين سريال مناسبتى محرم در اين سال ها باشد.