سرانجام مجلس ملى تركيه لايحه آزادى پوشش دانشجويان و استفاده از حجاب در دانشگاه ها را تصويب كرد و به اين ترتيب اولين گام بلند اسلامگرايان حاكم در تركيه براى تحقق شعارهاى انتخاباتى و نيل به دمكراسى برداشته شد. بر اساس اين لايحه، استفاده از روسرى، فقط براى دانشجويان پيش بينى شده و در دبيرستان ها و دواير دولتى استفاده دانش آموزان و بانوان كارمند دولت از حجاب كماكان ممنوع خواهد بود. اين لايحه با توافق حزب حاكم«عدالت و توسعه(آك)»و حزب «حركت ملى» تنظيم و تدوين شده و طبق اين توافق دو ماده از قانون اساسى كنونى و يك ماده از اساسنامه كنونى سازمان آموزش عالى تركيه(يوك) تغيير مى يابد و براساس آن دانشجويان محجبه به شرط اين كه روسرى خود را طورى ببندند كه گردى صورت از پيشانى تا زير چانه پيدا باشد، مى توانند وارد دانشگاه ها شوند. به گزارش ايرنا اين اقدام در شرايطى انجام پذيرفت كه طى روزهاى گذشته برخى شهرهاى بزرگ تركيه، شاهد برپايى تظاهرات وسيعى از سوى موافقان و مخالفان لغو منع حجاب بود، به گونه اى كه برخى تحليلگران سياسى از بروز تفرقه در عرصه سياسى و اجتماعى تركيه سخن به ميان آوردند. در اين ارتباط سه پرسش قابل طرح است: نخست آنكه، ريشه هاى گسترش اسلام خواهى در تركيه را كه در قالب به اصطلاح بستن روسرى امكان بروز يافته است، در چه عواملى مى توان جستجو كرد؟ دوم، چرا در زمان حاضر دولت آنكارا، اقدام به لغو منع حجاب (صرفاً در دانشگاه ها) كرده است؟ سوم آنكه، دلايل مخالفت هاى سكولاريست ها عليه لغو منع حجاب چيست؟ مرورى بر آثار برخى تحليلگران و نويسندگان در مورد تحولات دوران حاضر تركيه مى تواند تا حدودى پاسخگوى پرسش نخست باشد. «گراهام فولر»، نويسنده كتاب «جريانات اسلامى در تركيه» مى نويسد: اگر تقارن دو حادثه مهم يعنى تشديد بحران هاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى تركيه و تقارن آن با انقلاب اسلامى در ايران نبود، شايد اكنون پيشرفت گرايش هاى اسلام خواهانه در تركيه كندتر بود.
«جان ال اسپوزيتو» و «جيمز پى پيسكاتورى» دو پژوهشگر غربى نيز در كتاب خود تحت عنوان «انقلاب ايران و بازتاب جهانى آن» بر تأثير بسزاى انقلاب اسلامى ايران بر جهان اسلام وبه عنوان منبع الهام و گزينش مسلمانان ساير كشورها اشاره مى كنند. با وجود اين، «فولر» متذكر مى شود: عامل منطقه اى و يا انقلاب اسلامى در ايران و تشديد گرايش هاى اسلامى در سطح منطقه فقط يكى از دلايل رشد تمايلات اسلامى در تركيه است، وى «شرايط جهانى» را نيز به عنوان عاملى تأثير گذار، مد نظر قرار مى دهد. در اين مورد دلايل متعددى را مى توان بر شمرد، ليكن مقوله عضويت تركيه در اتحاديه اروپا از اهميت خاصى برخوردار است. به ويژه آنكه تركيه از جمله كشورهايى است كه داراى بيشترين موارد شكايت در نزد دادگاه حقوق بشر اروپاست و بخش عمده اى از اين شكايات از سوى دانشجويان محجبه است كه به دليل حجابشان از ادامه تحصيل در دانشگاه ها منع شده اند. «على باباجان» وزير امورخارجه تركيه مى گويد: «ما براى عضويت در اتحاديه اروپا ناگزير از لغو منع حجاب در دانشگاه ها هستيم و ما بايد اصلاحات سياسى را بپذيريم و دولت تركيه درصدد گسترش آزادى و ايجاد دمكراسى كامل است.» علاوه بر اين دو عامل خارجى، به قول «فولر» مى توان به سه عامل داخلى (سياسى، اجتماعى و اقتصادى) نيز در رشد اسلامگرايى در تركيه اشاره كرد. «شيرين هانتر» محقق غربى در كتاب خود «آينده اسلام وغرب» مى نويسد: حمايت از اسلامگرايى عليه چپ گرايى در تركيه فقط حربه اى در مقطعى از دوران سياسى تركيه بود، ليكن اسلامگرايى در واقع نيروى خودجوشى در تركيه بوده است. در واقع پيروزى قاطع حزب عدالت و توسعه(اك پ) در انتخابات پارلمانى سال ۲۰۰۷ميلادى با كسب ۴۶درصد آرا اين فرصت را بوجود آورد تا «اك پ» مجددا اكثريت كرسى هاى پارلمانى و رياست پارلمان را بدست آورد و حتى اين بار مرد شماره ۲اين حزب «عبدالله گل» به عنوان رييس جمهورى انتخاب شود. به همين جهت «اك پ» در دوره دوم حاكميت خود سعى كرد به تحقق وعده هاى انتخاباتيش از جمله لغو منع حجاب در دانشگاه ها جامه عمل بپوشاند، مسأله اى كه در راستاى اصلاحات سياسى در تركيه قابل تحليل و ارزيابى است. ليكن با ديدى عميق تر به مقوله اسلامگرايى در تركيه كه در قالب مسأله حجاب بروز يافته است، مى توان به اظهارات «برايان لس ترنر» جامعه شناس معروف انگليسى در كتاب «وبر و اسلام» اشاره كرد. وى در بخشى از اين كتاب كه به روند دنيوى شدن دين در جامعه تركيه اختصاص دارد مى نويسد: «نسل جديد روشنفكران تركيه تا ابد بر تقليدگرايى اجداد شان از غرب باقى نخواهند ماند و دگرگونى مذهبى و اخلاقى در تركيه به نحو چشمگيرى از روند دنيوى شدن فاصله خواهد گرفت، زيرا روند دنيوى شدن در غرب اقتصادى و درونى بود ولى در تركيه روند دنيوى شدن دين در تركيه سياسى بود و بيرونى. » از اين رو مى توان گفت اسلامگرايان(نوگرا)در تركيه معتقد به مدرنيزاسيون (تجدد) از پايين به بالا يا از مبدأ اجتماع هستند. به اين ترتيب آنها راه را براى بازگشت دين باز مى گذارند، آنها چنين اقدامى را پسروى ندانسته و معتقدند اعتقادات اسلامى هيچ مانعى در راه مدرن شدن نيست، بلكه همانطور كه «ماركس وبر» عقيده داشت برعكس وسيله اى براى ايجاد انگيزه است. اما در مقابل، سكولارها معتقد به مدرنيزاسيون جامعه از بالا بوده و آن را مساوى با غربگرايى مى دانند و با دين مخالفت مى كنند. سكولارها و«آتاتركيست»ها كه خود را دنباله رو خطوط و اصول فكرى«آتاترك» مى دانند به اظهارات وى در ۲۴اوت ۱۹۲۵(مرداد ۱۳۰۴) استناد مى كنند كه گفته بود، فايده ندارد همواره در بند گذشته باشيم و خود را همچون نياكانمان بياراييم، ما بايد به لباس زمان خويش درآييم و لباس بين المللى روزگار ما زيبنده ملت ماست. به همين دليل سكولارها، آزادى پوشش اسلامى را مغاير با اصول نظام حكومتى سكولاريسم تلقى مى كنند. با وجود اين «عبدالله گل» رئيس جمهورى تركيه هنگامى كه وزير امورخارجه اين كشور بود، اظهار داشت كه «اك پ» نشان مى دهد دين داران مى توانند با تحولات و پيشرفت هاى جهان متمدن هماهنگ باشند و با حفظ منافع و هويت ملى خويش در جريان حركتى جهان گرا قرار گيرند. از اين رو مى توان اين ديدگاه و يا جنبش را در تركيه قابل تعمق و بررسى دانست و به رغم تهديد سكولارها به اعمال فشار بيشتر مخالفان بر محجبه ها   به قول «ژيل كپل» نويسنده فرانسوى، جامعه تركيه سرانجام اسلامگرايى را هضم خواهد كرد.

فرانسه كه از سال ۱۹۹۲ميلادى از رييس جمهورى چاد حمايت و توافق هاى همكارى نظامى با اين كشور منعقد كرده است، از سقوط رژيم كنونى چاد توسط مخالفان دولتى اين كشور نگران است. به گزارش ايرنا، نيكلا ساركوزى رييس جمهورى فرانسه بيش از همه نگران است كه به همان شيوه اى رييس جمهورى كنونى چاد به قدرت رسيد مخالفان وى اكنون اين قدرت را از دست وى بگيرند. اما سؤالى كه نزد محافل كارشناسى مطرح شده اين است كه چرا اتحاديه اروپا درگير اين بازى سياسى بين فرانسه و چاد شده و بناست نيروهاى خود را به چاد گسيل دارد؟ ! به عقيده كارشناسان، فلسفه وجودى نيروهاى نظامى اروپايى برقرارى و حفاظت از صلح منطقه اى و جهان است اما با توجه به اينكه مداخله نظامى فرانسه در چاد در چارچوب اين اهدف نمى گنجد، چرا مشاركت كرده است؟ ! نيكلا ساركوزى با حمايت از «ادريس اوبى اينتو» رييس جمهورى كنونى چاد درصدد است تا ضمن اينكه منافع سنتى فرانسه را در آفريقا و چاد حفظ كند عفو مجرمان فرانسوى پرونده كودك ربايى ارش دوزوئه كه هم اكنون در زندانهاى فرانسه محبوس اند كسب كند. كاركنان سازمان به اصطلاح بشردوستانه غيردولتى ارش دو زوئه به جرم كودك ربايى ۱۰۳كودك چادى به هشت سال زندان در فرانسه محكوم شدند. چنانچه رييس جمهورى چاد اين مجرمين را عفو كند، دادگسترى فرانسه مى تواند فرمان آزادى آنان را صادر كند. ديويد مارتينيون سخنگوى كاخ رياست جمهورى فرانسه «اليزه» در جمع خبرنگاران اعلام كرد: در خواست براى عفو نيروهاى ارش دوزوئه به محض اينكه از سوى چاد به ما برسد سريعا اعلام خواهد شد. به نظر كارشناسان در صورت تحقق چنين امرى، نيكلا ساركوزى كه از وضعيت بدى نزد افكار عمومى برخوردار است مى تواند از آن در انتخابات شهردارى هاى فرانسه بهره بردارى سياسى كند. فرانسه در راستاى تأمين و حفظ منافع سياسى و نظامى خود و نيز تحقق آزادى اين اتباع بيش از ۵۰ درصد از نيروهاى نظامى خود در چاد ظرف هفته گذشته افزايش داد و با دستپاچگى تلاش كرد تا مجوز سازمان ملل را براى اين دخالت نظامى خود اخذ كند. به نظر كارشناسان دخالت نظامى فرانسه به عنوان يكى از كشورهاى بزرگ اتحاديه اروپا در چاد نه تنها بر چهره دفاعى اروپا كه همواره خواستار ايجاد نيروها اروپايى براى مقابله با تنش ها در اروپا و در جهان مى باشد، لطمه وارد مى كند بلكه اتحاديه اروپا از اين پس مقهور سياست هاى منفعت طلبانه قدرت هاى بزرگ آن، همچون فرانسه خوا هد بود. بناست از مجموع نيروهاى نظامى اروپايى، سه هزار و ۷۰۰نيرو كه اكثر آنان فرانسوى هستند در شرق چاد و شمال آفريقاى مركزى مستقر شوند. فرانسه هدف از اعزام اين نيروهاى اروپايى را حمايت از مردم و پاسخ به نگرانى هاى مردم آواره در اين منطقه عنوان كرده است اما به عقيده كارشناسان اين كشور اهداف مهم تر ديگرى را دنبال مى كند. چاد يكى از مستعمره هاى سابق فرانسه است و اين كشور يكى از حمايت كنندگان از رژيم «ادريس اوبى اينتو» رييس جمهورى است. هم اكنون فرانسه علاوه بر اعزام نيروهاى نظامى خود به چاد، تجهيزات نظامى نيز در اختيار ارتش چاد قرار مى دهد و اطلاع رسانى در خصوص شورسيان را نيز به عهده دارد.

ترور «بى نظيربوتو» بى شك فصل تازه اى را در تاريخ سياسى پرآشوب پاكستان گشوده و ترور وى مهمترين حادثه سياسى در يك سال گذشته پاكستان محسوب مى شود. بى نظير بوتو روز ۲۷دسامبر (ششم دى) سال ۲۰۰۷ميلادى در «لياقت باغ» شهر راولپندى ايالت پنجاب پاكستان براثر شليك گلوله افراد ناشناس كشته شد. به گزارش ايرنا مراسم چهلم بوتو نيز پنجشنبه در لياقت باغ راولپندى برگزار شد و «آصف على زردارى» همسر و معاون رهبرى حزب مردم- همه كاره حزب- در سخنانى تصريح كرد كه خانم بوتو در راه تحقق دمكراسى شهيد شده است. اختلاف نظرهاى موجود درباره چگونگى ترور خانم بوتو باعث شد كه پرويز مشرف رييس جمهورى پاكستان از نخست وزير انگليس درخواست كند براى روشن شدن جزييات اين حادثه، گروهى متخصص از نيروى پليس آن كشور (اسكاتلنديارد) را به پاكستان اعزام كند. دو گروه اعزامى از پليس انگليس به پاكستان هفته گذشته با پايان يافتن تحقيقات خود به لندن بازگشتند. گروه اول (شش نفره) اسكاتلنديارد روز جمعه چهارم ژانويه (۱۴دى) سال ۲۰۰۸ميلادى براى تحقيق درباره ترور بى نظير بوتو وارد پاكستان شده بود. اين گروه پس از انجام تحقيقات درباره ترور بوتو، گزارش محرمانه اى را در دهم ژانويه( ۲۰دى) به پرويز مشرف ارايه كرد. اين گروه روز ۱۴ژانويه ۲۰۰۸ (۲۴ دى ۸۶) پاكستان را به مقصد لندن ترك كرد. دو تن از دومين گروه (چهار نفره) اعزامى اسكاتلنديارد كه نهم ژانويه (۱۹دى) وارد پاكستان شده بودند، كارشناس ارزيابى صداقت (اظهارات) محسوب مى شدند. با وجود تحقيقات انجام شده توسط اسكاتلنديارد درباره ترور بوتو، حزب مردم پاكستان در اطلاعيه اى اعلام كرد كه با ارسال نامه اى به «بان كى مون» دبيركل سازمان ملل متحد، بطور رسمى خواستار تشكيل كميسيونى ويژه براى تحقيق درباره ترور بى نظير بوتو شده است. مظنونين اين حادثه شايد طيفى احتمالى از اعضاى حزب مردم پاكستان تا اعضاى ارشد حزب مسلم ليگ (قائد اعظم)- خانم بوتو آنها را دشمن خونى خود مى پنداشت- را شامل شود. از ديدگاه برخى كارشناسان، فارغ از توجه به مظنونين احتمالى در اين حادثه، ترورهاى سياسى معمولا رازگشايى نشده و در اين مورد نيز اين اتفاق رخ نخواهد داد، چرا كه مجموعه اى از منفعت هاى پيشينى و پسينى درهم تنيده باعث مى شود كه زواياى پنهان اين ترورها هيچگاه روشن نشود. اعضاى حزب مردم مى دانند كه اصرار آنها براى انجام تحقيق مستقل از سوى سازمان ملل متحد عملى نيست- با توجه به مخالفت دولت پاكستان وآمريكا اما تلاش مى كنند اين بازى را تا ۱۸فوريه ۲۰۰۸(۲۹ بهمن۸۶)- زمان برگزارى انتخابات پارلمانى در پاكستان- با هدف اطمينان از پيروزى در انتخابات ادامه دهند.
ارزيابى
تحولاتى كه در مدت ۷۰ روز اقامت بوتو در پاكستان رخ داد از جمله اعلام وضعيت فوق العاده از سوى رييس جمهورى پاكستان، كناره گيرى مشرف از فرماندهى ارتش و سوگند رياست جمهورى وى به عنوان رييس جمهورى غير نظامى و.. . همگى از سوى صاحبنظران مسايل پاكستان به عنوان برگ هاى برنده خانم بوتو براى پيروزى در انتخابات آتى پارلمانى پاكستان ارزيابى مى شد. حتى بسيارى از مخالفان وى نيز بر اين عقيده بودند كه بى نظير بوتو فرصت اول كسب اكثريت مجلس ملى است، اما با كشته شدن وى همه اين ارزيابى ها نقش بر آب شد. با كشته شدن خانم بوتو در شرايط فعلى، تحولات سياسى پاكستان در آستانه انتخابات پيچيده تر شد. در اين شرايط طبيعى است كه گروهها و احزاب مخالف دولت مشرف از آن به نحو مطلوبى بهره بردارى كنند، اما سؤال اين است كه با توجه به نزديكى بوتو به آمريكا، آيا اين كشور از ترور وى دچار ضرر و خسران شد؟ از ديدگاه برخى كارشناسان به نظر مى رسد بى نظير بوتو حتى بعد از مرگ نيز به مانند زمان زندگى خود به منافع غرب در پاكستان خدمت كرد. همزمان با ورود بوتو به پاكستان، صحنه سياسى و اجتماعى اين كشور به سمت وضعيت غير قابل پيش بينى سوق پيدا كرد و با اعلام وضعيت فوق العاده از سوى مشرف در ۱۲آبان اين وضعيت تشديد شد. برخى از تحليگران مسايل پاكستان عقيده دارند كه بوسه مرگ بى نظيربوتو، نتيجه تغيير سياست آمريكا در پاكستان بود. بر اساس اين نگاه، آمريكا كه با استفاده از بوتو و وضعيت بحرانى توانسته بود مشرف را مجبور به اطاعت كند و در ازاى اين اطاعت، بوتو قربانى توافق هاى پشت پرده سازمانهاى اطلاعاتى آمريكا و ديگر كشورهاى غربى با دولت پاكستان شد. هرچند نمى توان به اين گونه ديدگاه ها استناد كرد، اما به واقع براى بى نظير بوتو به عنوان كشته راه دمكراسى بيشتر زنده بودن او و به عنوان رقيب سياسى مشرف، براى آمريكايى ها ارزش دارد. تحولات بعد از ترور بوتو در حوزه سياست خارجى پاكستان و سفرهاى مشرف به اروپا و ديدار وى با رهبران سياسى و اقتصادى جهانى در داووس سوييس تا حدودى نشان دهنده همگرايى سياست هاى غرب با پاكستان است. استقبال خوب كشورهاى اروپايى از مشرف و ديدارهاى حساس و تعيين كننده وى با رهبران سياسى و اقتصادى و همچنين گفتگو مفصل وى با كاندوليزا رايس وزير امور خارجه آمريكا شايد نتيجه روشن شدن تكليف عرصه سياست و اقتصاد در پاكستان بود كه مشرف از فرصت پيش آمده به نحو مطلوبى بهره بردارى كرد. از ديدگاه برخى كارشناسان تغييراتى كه در عرصه سياست پاكستان بعد از ترور بوتو ايجاد شد، گواه اين موضوع است كه گويى بى نظيربوتو براى بازى در نقشى كوتاه در سناريويى از پيش تعيين شده، اما اثرگذار به پاكستان بازگشته بود.