|
استقلال كوزوو، تغيير جغرافياى سياسى اروپا
|
|
|
استقلال استان خودمختار و جدايى طلب كوزوو در جنوب صربستان خطر بالقوه بروز تنش هاى سياسى و قومى در منطقه بالكان را افزايش خواهد داد. با توجه به اين موضوع كه مرزها در بالكان در بيشتر موارد بر روى خطوط جدايى اقوام مختلف ترسيم شده، شكل گيرى يك كوزووى مستقل با اكثريت آلبانيايى تباران در كنار كشور آلبانى حساسيت برانگيز شده است. مقامات صربستان معتقدند كه جدايى كوزوو مى تواند زمينه ساز طرح تشكيل «آلبانى بزرگ» در منطقه شود و آنها در عين حال عقيده دارند كه يك كوزووى مستقل تبديل به پايگاه نظامى ناتو خواهد شد و از اين وضعيت به ويژه آمريكا سود خواهد برد. به گزارش ايرنا در دوران جنگ هاى دهه نود ميلادى و پس از آن در بالكان با فروپاشى يوگسلاوى سابق شش جمهورى تشكيل دهنده آن در مسير استقلال قرار گرفتند و در مقاطع مختلف زمانى مستقل شدند. يوگسلاوى سابق علاوه بر شش جمهورى شامل دو منطقه خودمختار «كوزوو» و «ووى ودينا» بود. «ووى ودينا» هم اكنون استان شمالى صربستان محسوب مى شود كه جمعيتى مركب از اقوام مختلف به ويژه مجارها دارد، اين استان كه داراى نهادهاى حكومتى خود مى باشد در حيطه حكومت بلگراد قرار دارد. استان خودمختار «كوزوو» از زمان جنگ هاى بالكان در مسير ديگرى قرار گرفت. اين استان صحنه درگيرى ميان اكثريت آلبانيايى تبار ساكن در منطقه و نيروهاى صرب تحت فرماندهى «اسلوبودان ميلوسويچ» رئيس جمهورى اسبق صربستان بود كه در نهايت نيروهاى صرب با فشار نظامى ناتو منطقه را ترك كردند. كوزوو از سال ۱۹۹۹ تحت نظارت سازمان ملل و كنترل امنيتى نيروهاى ناتو قرار دارد و عملا از حاكميت صربستان خارج شده است. طولانى شدن وضعيت متزلزل كوزوو يعنى سرزمينى كه از نظر حقوقى بخشى از صربستان محسوب مى شود اما عملا توسط كشورهاى ديگر اداره مى شود سبب افزايش مطالبات سياسى و دامن زدن به تنش هاى سياسى و قومى در اين منطقه شده است. حدود يكصد هزار صرب كه عمدتا ساكن منطقه شمال كوزوو و در مجاورت صربستان هستند با حمايت مستقيم بلگراد در تعارض شديد با اكثريت آلبانى تبار اين استان قرار گرفته و عملا جدا از يكديگر زندگى مى كنند. از مدت ها پيش بين حكومت صربستان و حكومت موقت كوزوو در سطح بين المللى براى كسب حمايت بيشتر كشورهاى بزرگ از مواضع سياسى خود رقابت هاى سختى وجود داشته است. از يك سو آلبانيايى تباران جدايى طلب كوزوو با حمايت قاطع آمريكا و برخى از كشورهاى اتحاديه اروپا و ناتو جهت برآورده كردن خواسته ديرينه خود يعنى كسب استقلال تلاش هاى زيادى را انجام دادند و از سوى ديگر صربستان با برخوردارى از حمايت روسيه و برخى از كشورهاى اروپايى كوشيده است كه كوزوو را در مرزهاى خود حفظ كند. صربستان تلاش دارد كه از جدايى كوزوو در چارچوب اصول حقوقى،منشور سازمان ملل و قطعنامه ۱۲۴۴ شوراى امنيت جلوگيرى كند. قطعنامه ۱۲۴۴ شوراى امنيت سازمان ملل كه حكومت صربستان از آن به عنوان اهرم حقوقى براى حفظ كوزوو در سرزمين خود استفاده مى كند در پايان بمباران ۷۸ روزه ناتو عليه صربستان در ژوئن ۱۹۹۹ ميلادى صادر شد كه در آن كوزوو جزيى از صربستان شناخته شده است. آمريكا و برخى از كشورهاى قدرتمند اروپايى خواهان پايان دادن به مسأله كوزوو از طريق دادن استقلال به آلبانيايى تباران هستند و در اين چارچوب تا كنون گزينه هاى گوناگونى را مطرح كرده اند. از يك سو «مارتى آهتيسارى» نماينده ويژه دبير كل سازمان ملل در اوايل سال ۲۰۰۷ ميلادى، استقلال با نظارت جامعه بين المللى را براى حل اين مسأله حساس پيشنهاد كرده كه با مخالفت شديد صربستان و تنها حامى بزرگ آن يعنى روسيه روبه رو شد، ولى آمريكا و برخى از كشورهاى بزرگ اتحاديه اروپا اكنون اين طرح را خارج از سازمان ملل اجرا كردند. از سوى ديگر در محافل سياسى جهانى، گزينه ديگرى داير بر تقسيم كوزوو به دو قسمت صرب نشين و آلبانيايى نشين عنوان شده بود. گرچه بلگراد با چنين گزينه اى نيز سخت مخالف است، ولى اين امكان وجود دارد كه سرانجام حكومت بلگراد اين راه حل را بپذيرد. اين موضوع به معناى آن است كه اعلام استقلال كوزوو از سوى پريشتينا به منزله پايان كار نيست و هنوز امكان تغييراتى در مرزهاى جغرافيايى منطقه وجود دارد. در همين حال بسيارى از تحليلگران مسايل بالكان عقيده دارند كه كشورهاى غربى و به ويژه آمريكا در اين ماجرا عمدتا منافع خود را دنبال كرده اند. از جمله «استيون ماير» استاد دانشگاه دفاع ملى در واشنگتن ضمن تأييد اين مطلب مى گويد: در مدت هشت سال گذشته كه مسأله كوزوو در محافل سياسى مطرح بوده جامعه بين الملل براى حل اين مسأله در جهت منافع طرفين هيچ اقدام قاطعى انجام نداده است. وى در گفتگو با رسانه هاى بالكان گفت: قدرت هاى غربى مسئول حل نشدن مسأله كوزوو هستند و طرح هاى پيشنهادى غرب به رهبرى آمريكا براى حل مسأله كوزوو بدون توجه به منافع صربستان و مردم كوزوو در پى گسترش حضور و نفوذ خود در منطقه بوده اند. به عقيده وى، طرح آهتيسارى كه اكنون در حال پياده شدن است عملا نمى تواند بحران منطقه بالكان را خاموش كند، بلكه به آن دامن خواهد زد. وى مى افزايد: اگر آهتيسارى خواهان ايجاد صلح پايدار در كوزوو و يا منطقه بالكان مى بود، بايد كشورهاى غربى را ترغيب مى كرد كه صرب ها و آلبانيايى تباران را به سوى مذاكرات واقعى سوق دهند. اين تحليلگر بيان داشت: متاسفانه در مذاكرات گذشته غربى ها بطور يك جانبه از آلبانيايى تباران حمايت كرده و مانع طى شدن روند عادى مذاكرات شده اند. ماير همچون بسيارى ديگر از تحليلگران امور بالكان معتقد است كه بحران كنونى در اين منطقه در آينده نزديك حل نمى شود، زيرا مسأله مهم منافع كشورهاى بزرگ است و تا زمانى كه قدرت هاى بزرگ نتوانند به تفاهم برسند، آتش در اين منطقه خاموش نخواهد شد.
پيدايش كشورى ديگر
كوزوو در بحبوحه هيجان آلبانيايى تباران خود، خشم اقليت صرب اين استان و آغاز ماموريت اتحاديه اروپا براى كمك به تولد جديدترين كشور جهان، اعلام استقلال كرد. صربستان كه كوزوو را خاستگاه فرهنگ و مذهب خود مى داند به همراه اصلى ترين متحد جهانى خود يعنى روسيه، اعلام كرده است كه هيچگاه استقلال كوزوو را به رسميت نخواهد شناخت. پريشتينا به حمايت واشنگتن، لندن، پاريس و ساير پايتختهاى اروپايى دلگرم است و انتظار دارد استقلال اين كشور نوپا توسط آنها به رسميت شناخته شود. اتحاديه اروپا روز شنبه اعلام كرد كه اعضاى اين اتحاديه بصورت رسمى با تشكيل هيأت قضايى و پليسى ۲۰۰۰ نفره براى كمك به روند استقلال «كوزوو» موافقت كردند. اين هيأت، مسئوليت آموزش و دادن مشاوره به پليس، قضات و مسئولان گمرك كوزوو را به عهده خواهد داشت و در يك دوره انتقالى ۱۲۰ روزه، مسئوليت نظارت بر پليس، تشكيلات قضايى و مدنى كوزوو را از هيأت سازمان ملل تحويل خواهد گرفت. اما «ميلان ايوانوويچ» رهبر صربهاى كوزوو با رد ماموريت اتحاديه اروپا، اعلام كرد كه اين حركت از سوى مردمش تحريم خواهد شد. مخالفان استقلال كوزوو بيم آن دارند كه اين حركت سرمشقى براى ساير جدايى طلبان در اروپا قرار گيرد. به عنوان مثال قبرس يكى از ۶كشور عضو اتحاديه اروپاست كه صراحتا با استقلال كوزوو مخالفت ورزيده است. اسپانيا نيز به دليل وجود اقليتهاى جدايى طلب در قلمرو اين كشور، اعلام كرده است استقلال كوزوو را به رسميت نخواهد شناخت. رومانى، بلغارستان، يونان و اسلواكى نيز از جمله كشورهايى هستند كه يا به علت داشتن مشكلات مشابه با اقليتهاى قلمرو خود، و يا به دليل روابط دوستانه با صرب ها از به رسميت شناختن استقلال كوزوو خوددارى كرده اند. بيش از نود درصد از ساكنين استان كوزوو را آلبانيايى تباران تشكيل مى دهند كه خواهان استقلال و جدا شدن از صربستان هستند. اما حكومت بلگراد با درخواست آنها شديداً مخالف است و تنها خودمختارى آنان درمرزهاى صربستان را مى پذيرد. صربستان با حمايت روسيه در شوراى امنيت با هرگونه استقلال براى اين استان جنوبى خود بشدت مخالف است. در مقابل، آمريكا و چند كشور اروپايى حمايت خودرا از استقلال كوزوو تحت نظارت بين المللى ابراز داشته اند. على رغم موافقت ها و مخالفت ها بايد در انتظار ماند و پيامدهاى سياسى اعلام استقلال اين استان سابق يوگسلاوى و به عبارتى تعيين جغرافياى سياسى جديد در اروپا را شاهد بود.
|