ثبت آثار تاريخى جزيره خارك و تعيين حريم آن ها باعث مى شود تا محدوده اى قانونى براى آثار موجود در اين جزيره در نظر گرفته شود و بر اين اساس ديگر هيچ نهادى نمى تواند به محدوده آثار تعرض كند. در حال حاضر پايگاه ميراث فرهنگى جزاير خليج فارس قصد انجام تعيين حريم آثار خارك را دارد. به رغم نگرانى مسئولان استان بوشهر از تخريب آثار تاريخى جزيره خارك، تخريب ها همچنان ادامه دارد. اين درحالى است كه مسئولان پايگاه ميراث فرهنگى جزاير خليج فارس بر تعيين حريم آثار تاريخى به عنوان تنها راه حل موجود براى نجات آن ها تاكيد مى كند. «عبدالرضا نصيرى اصل»، مدير پايگاه ميراث فرهنگى و گردشگرى جزاير خليج فارس دراين باره به ميراث خبر گفت: «تعيين حريم آثار تاريخى به ما اين امكان را مى دهد كه دستاويزى قانونى براى حفاظت و حمايت از آثارمان داشته باشيم. بر اين اساس زمانى كه آثار تاريخى موجود در خارك تعيين حريم شوند ديگر هيچ نهاد و ارگان دولتى و خصوصى نمى تواند به محدوده آثار در جزيره تاريخى تعرض كند. » به گفته دوستدا ران ميراث فرهنگى در جزيره خارك تخريب ها در اين جزيره تاريخى توسط شركت هاى بزرگ نفتى ادامه دارد و در پى آن آثار موجود و نهفته زير خاك طى عمليات عمرانى از بين مى روند. از جمله عملياتى كه در حال حاضر در جزيره خارك انجام مى گيرد، ساخت مسير دسترسى به كتابخانه شركت نفت است كه چندى پيش با برخورد آن به كتيبه هخامنشى متوقف شده بود، اما اكنون دوباره از سر گرفته شده است. مدير پايگاه ميراث فرهنگى و گردشگرى جزاير خليج فارس همچنين گفت: «يكى از مشكلات بزرگ سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى در جزاير خليج فارس حضور شركت هاى عمرانى و توسعه و همچنين مباحث اقتصادى و توريستى است كه همچنان وضعيت اين جزاير را با دگرگونى مواجه مى كند.» به گفته نصيرى اصل در مناطق آزاد مشكل سازمان چند برابر مى شود و مداخله در امور فعاليت توسعه در اين جزاير بسيار مشكل خواهد بود. پايگاه ميراث فرهنگى جزاير خليج فارس به تازگى كار خود را آغاز كرده و در حال حاضر رايزنى با مسئولان جزاير آغاز شده است. از جمله مشكلات مهمى كه جزيره خارك با آن مواجه است تخريب سنگ ها و بستر مرجانى آن است كه به خاطر افزايش خشكى و ساخت اسكله از بين مى روند. به گفته كارشناسان اين سنگ ها بيش از چندين ميليون سال قدمت دارند. نصيرى اصل با تاكيد بر لزوم تامين اعتبارات لازم گفت: «در صورتى كه منابع مالى تامين شوند، به سرعت تعيين حريم جزيره را آغاز مى كنيم تا با مشخص كردن محدوده آثار تاريخى آن ها را از گزند بيشتر در امان بداريم.»
شهر زيرزمينى نوش آباد در حال تخريب كامل
سرپرست سه فصل كاوش در شهر زيرزمينى نوش آباد تنها عامل تخريب فضاى اين شهر را فاضلاب هاى شهرى دانست و گفت: مردم محدوده شهر زيرزمينى نوش آباد براى ايجاد چاه هاى فاضلاب، فضاهايى را انتخاب كرده اند كه به زيرزمين باز باشند و مشكل پر شدن چاه ها را نداشته باشند. زهرا ساروخانى در گفت وگو با ايسنا، ادامه داد: به دليل ايجاد اين وضعيت، وقتى كاوش در اين مكان آغاز شد، مجبور شديم كه از ادامه كار در نقاطى كه احتمال خطر داشت، منصرف و آن بخش ها را مسدود كنيم و از بخش ديگرى كارها را ادامه دهيم. وى با اشاره به ادامه اين مشكل از سال ۱۳۸۳ تاكنون، راه حل رهايى از اين وضعيت را تهيه يك طرح سيستم فاضلاب شهرى دانست و بيان كرد: تاكنون سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى استان اصفهان در جلسه هايى با كارشناسان شركت آب و فاضلاب و كارشناسان شهردارى اين مشكل را بررسى و صورت جلسه هايى را ارايه كرده است؛ ولى طرح سيستم فاضلاب شهرى به تأييد و تأمين بودجه از وزارت نيرو نياز دارد. او با اشاره به جلسه هاى برگزارشده توسط اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى كاشان، اظهار داشت: در توافقى كه با شهردارى نوش آباد شده است، چاه هاى فاضلابى كه توسط مردم و در مسير كاوش باز شده اند، با هزينه شهردارى نوش آباد مسدود و چاه هاى جديد احداث مى شوند. به گفته سرپرست كاوش ها شهر زيرزمينى نوش آباد، در سال ۱۳۸۶ هيچ بودجه اى براى مرمت اين آثار اختصاص نيافته است. ساروخانى درباره اجازه ندادن به گردشگران براى ورود به اين شهر زيرزمينى، يادآورى كرد: بنا به درخواست ما، قرار است تا زمانى كه مشكل فاضلاب شهرى حل نشده است، از ورود گردشگران جلوگيرى شود، چون هر لحظه، احتمال باز شدن چاه هاى فاضلاب به محوطه شهر زيرزمينى وجود دارد. وى اجراى طرح سيستم فاضلاب شهرى را در شهر زيرزمينى نوش آباد به طرح بلندمدت با هزينه هاى بالايى نيازمند دانست و افزود: تأمين اين هزينه ها و پيگيرى آن ها به شركت آب و فاضلاب مربوط است. او همچنين اجراى طرح فاضلاب شهرى را نخست با هدف انجام كارهاى مرمتى شهر زيرزمينى و سپس آماده سازى براى بازديد گردشگران مفيد ارزيابى كرد.
پرونده آبشارهاى شوشتر براى ثبت در فهرست جهانى به يونسكو رفت
كارشناسان سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى پس از بررسى و مطالعه چندماهه از ميان دو پرونده ثبت آبشارهاى شوشتر و بقعه شيخ صفى الدين اردبيلى، پرونده ثبت جهانى ۱۵ سازه آبى شوشتر را براى ثبت در فهرست جهانى يونسكو به دبيرخانه كميته ميراث جهانى اين سازمان ارسال كرد. پرونده قره كليسا نيز براى ثبت در فهرست آثار جهانى در سال ۲۰۰۸ در دست بررسى كارشناسان يونسكو است. پرونده ۱۴ سازه آبى شوشتر متعلق به دوره ساسانى به عنوان دهمين اثر ايرانى براى ثبت در فهرست جهانى يونسكو در سال ۲۰۰۹ به دبيرخانه اين سازمان رفت. ايران تاكنون هشت اثر تخت جمشيد، تخت سليمان، چغازنبيل، ميدان نقش جهان، پاسارگاد، بم و منظر فرهنگى آن، سلطانيه و بيستون در فهرست آثار جهانى يونسكو ثبت شده است. قره كليسا نهمين اثر ايرانى است كه براى دومين بار بخت خود را براى ثبت در آثار جهانى يونسكو در سال ۲۰۰۸ مى آزمايد. قره كليسا يك بار در سال ۲۰۰۷ به دليل نقص فنى پرونده خود شانس جهانى شدن را از دست داد. «محمدحسين ارسطوزاده»، مدير اداره ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى شوشتر و مدير پايگاه ميراث فرهنگى سازه هاى آبى شوشتر در گفتگو با ميراث خبر از ارسال پرونده ۱۴ سازه آبى شوشتر با عنوان «نظام آبى تاريخى شوشتر » به يونسكو خبر داد. به گفته وى اين پرونده شامل آثار شاخصى چون بند ميزان، پل بند شادروان، قلعه سلاسل، نهرداريون، بندخاك، پل بند لشكر، نهر رقت، بند شراب دار، پند بند گرگر، محوطه آبشارهاى، نهرگرگر، پل بند ماهى بازان، نهر گرگر، دو پل تك دهنه روى نهر داريون است. اين پرونده بهمن ماه به يونسكو ارسال شد و همين اينك كارشناسان دبيرخانه كميته ميراث جهانى يونسكو در حال بررسى اين پرونده هستند. مجموعه سازه هاى آبى شوشتر تنها سازه آبى- باستانى موجود در ايران است كه از زمان ساسانيان بر جاى مانده. ساسانيان در اين مجموعه از روش هاى باستانى بسيار ويژه و منحصر به فردى براى تقسيم آب رودخانه كارون به تمامى نقاط شهر شوشتر و حتى شهرهاى ديگر استفاده كرده اند. بخش هايى از اين مجموعه هنوز هم با گذشت قرن ها فعال است.
۴ هزار قو ، زنده بودن تالاب انزلى را تاييد كردند
فرود حدود ۴۰۰۰ قطعه قو و وجود ۲۴۰ قطعه پليكان پا خاكسترى و ديگر جانوران درمعرض خطر در تالاب انزلى، نشان مى دهد كه اين تالاب اكوسيستمى زنده و فعال است. حدود ۴۰۰۰ قطعه قو در تالاب انزلى فرود آمدند تا زنده بودن اين تالاب بين المللى را به اثبات برسانند. سعيد فرج پور، مدير روابط عمومى اداره كل محيط زيست استان گيلان در گفتگو با خبرگزارى ميراث فرهنگى گفت: « مهمترين نكته در زنده بودن يك اكوسيستم، زنده بودن حيات وحش آن است. تالاب انزلى برخلاف نظر برخى كه علاقمندند آن را تالاب از دست رفته بنامند، اكوسيستمى زنده و فعال است و يكى از نشانه هاى زنده بودن آن اين است كه به تازگى حدود ۴۰۰۰ قطعه قو در اين تالاب فرود آمدند. » وى در ادامه افزود:«چيزى حدود ۲۴۰ قطعه پليكان پا خاكسترى كه جانورى درمعرض خطر انقراض است در اين تالاب وجود دارد كه سرشمارى از اين گونه ها توسط مهندس عباس آشورى، كارشناس پرنده شناسى انجام شد. حضور اين پليكان ها به علت تعداد كم جمعيتى آنها، بسيار مورد توجه متخصصين حيات وحش است.» مدير روابط عمومى اداره كل محيط زيست استان گيلان در ادامه گفت: «اردك بلوچى و اردك سر سفيد هم كه ازجانوران در معرض خطر نابودى هستند، در اين تالاب زندگى مى كنند كه سرشمارى آنها نيز به تازگى انجام گرفته است. » فرج پور همچنين اعلام كرد كه عقاب دريايى دم سفيد و عقاب شاهى نيز كه جانورانى درمعرض خطر انقراض هستند، نيز در تالاب انزلى گزارش شده است. تالاب بين المللى انزلى گرفتار جلبك آزولا شده و اين جلبك درحال خفه كردن تالاب و موجودات آن است. از سوى ديگر اين تالاب ارزشمند درخطر احداث ميانگذر انزلى است كه علاوه بر اثرات آلودگى صوتى و هوا، خود پالايى تالاب را نيز از بين برده و موجب خشك شدن حدود ۳۰۰ هكتار از اين تالاب مى شود.
چتر حفاظتى سرانجام بر سر زيويه هم گسترانده شد
مدير پايگاه ميراث فرهنگى زيويه هدف از تشكيل اين پايگاه را حفاظت از مواريث فرهنگى حوزه زيويه كردستان دانست و گفت: از زمان تشكيل اين پايگاه در اوايل آبان ماه امسال، حفاظت هاى اضطرارى در زيويه به هر صورت ممكن، از اهداف بسيار ضرورى پايگاه بوده است. حميد امان اللهى در گفتگو با ايسنا، ادامه داد: به دليل وجود آسيب هايى كه محوطه را تا پيش از ايجاد اين پايگاه تهديد مى كردند، بعد از راه اندازى پايگاه زيويه، اقدامات پيشتازانه اى براى حفاظت هاى اضطرارى در اين تپه تاريخى آغاز شدند. وى با اشاره به اين كه در مدت چهار ماه آغاز به كار پايگاه نبايد از آن انتظار معجزه داشت، بيان كرد: هدايت آب هاى سطحى به بيرون از سازه ها، اصلاح شيب بندى ها، مقاوم سازى، تثبيت و تكميل طره ها و قرنيزها، ايجاد اندودهاى حفاظتى روى ديواره ها، بام ها، راه و پله ها ، شمع بندى ديواره ها و سازه هايى كه درحال حركت و تخريب بودند، از جمله اقدامات انجام شده تاكنون در اين پايگاه اند. او انجام اين اقدامات را مانند كشيدن چادر ويژه اى بر تپه زيويه دانست كه دربرابر بارش هاى پاييزه و بهاره از اين مكان محافظت مى كند و تا حدودى نگرانى هاى كارشناسان، باستان شناسان و دوستداران ميراث فرهنگى را به خاطر وضعيت اين بناى تاريخى برطرف كرده است. مدير پايگاه ميراث فرهنگى زيويه انجام هرگونه حفارى غير مجاز و حتى علمى را در اين تپه تاريخى از سه سال گذشته تاكنون رد و اضافه كرد: در هيچ گزارش موثق و غير موثقى نسبت به اين مسأله اشاره نشده است و همه مستندات و مدارك نيز در اين باره قابل ارايه اند.
نياز اساسى قلعه شوش به مرمت
معاون انجمن دوستداران ميراث فرهنگى شوش گفت: با توجه به مخالفت هاى فراوان درباره هتل شدن قلعه شوش و نوع بنا، كاربرى و قدمت آن، به احتمال زياد اين قلعه به عنوان يك مركز پژوهشى باقى خواهد ماند. على بويرى منجى در گفتگو با ايسنا، اظهار داشت: با توجه به مطرح شدن مخالفت هايى ازسوى كارشناسان و باستان شناسان و انجمن دوستداران ميراث فرهنگى نسبت به هتل شدن قلعه شوش و همچنين تغيير كاربرى اين اثر، پيش بينى مى شود كه اين اثر همچنان به عنوان يك مركز پژوهشى باقى بماند. وى بيان كرد: با توجه به قدمت قلعه شوش كه بيش از يك قرن است و همچنين به عنوان شاخص باستان شناسى ايران مطرح است و با توجه به اين كه مصالح به كار رفته در آن، بخصوص نوع آجرها كه از دوره هاى مختلف تاريخى اند و به عنوان نخستين مكان تاريخى و باستان شناسى ايران شناخته شده، با هدف يعنى به عنوان مركز پژوهشى استفاده مى شود. او ادامه داد: البته اين بنا به مرمت اساسى و آسيب شناسى نيازمند است و بايد يك كار دقيق و گسترده روى آن انجام شود تا از حالت نامناسب خود خارج شود. بويرى منجى يادآور شد: قلعه شوش روى تپه آكروپل قرار دارد كه در محوطه باستانى ۴۰۰ هكتارى شوش متمركز شده و يك بناى تاريخى است كه آن را از منطقه نمى توان جدا كرد يا نوع آن را نمى توان تغيير داد. اكنون بهترين استفاده از آن، همان كاربرى پژوهشى است. معاون انجمن دوستداران ميراث فرهنگى شوش درباره مقاومت بنا در صورت هتل شدن آن، اظهار كرد: به هيچ وجه، اكنون اين بنا توانايى پاسخگويى به چنين نيازى را ندارد. چون نوع بنا، پژوهشى بوده است و تحمل رفت و آمدهاى زياد و اقامت طولانى را در ساختمان ندارد و سبب تخريب تدريجى آن خواهد شد. وى افزود: با خروج باستان شناسان فرانسوى از ايران، قلعه شوش همچنان كاربرى خود را حفظ كرد و به عنوان مركز پژوهشى باقى ماند. بعدها سازمان ميراث فرهنگى خوزستان در آنجا شروع به كار كرد و اكنون به عنوان انبار هزاران اثر باستانى و تاريخى مورد استفاده قرار گرفته است.
آغاز كاوش باستان شناختى سراب «مورت» در گيلان غرب
به زودى دومين فصل كاوش هاى باستان شناختى سراب «مورت» در گيلان غرب آغاز مى شود. مدير پايگاه محور ساسانى كرمانشاه قصر شيرين ـ در گفت وگو با ايسنا، بيان كرد: محوطه تاريخى معروف به سراب مورت در سه كيلومترى شرق شهر كنونى گيلان غرب در نزديكى چشمه معروف به سراب موت واقع شده است و به زودى دومين فصل كاوش هاى باستان شناختى آن آغاز مى شود. وى درباره اين سراب، توضيح داد: اين اثر باستانى در سه محوطه تاريخى قرار دارد كه نخستين فصل كاوش هاى نجات بخشى آن انجام شده است و بخشى از تپه شمالى كاوش مى شود. در نتيجه كاوش هاى گذشته، بناى بسيار ارزشمندى از دوره اشكانى شناسايى شد. مدير پايگاه محور ساسانى كرمانشاه قصر شيرين افزود: اين بنا احتمالا خانه اى اشرافى از دوره اشكانى است كه از دو بخش رسمى و خصوصى تشكيل شده است؛ بخش رسمى از ايوان، سالن مركزى، حياط ها، راهروهاى متعدد و واحدهاى ادارى تشكيل شده است. بخش خصوصى اين بنا نيمه نخست اسفندماه كاوش خواهد شد.
تعيين حريم يكى از سالم ترين و بزرگ ترين شهرهاى سلجوقى
سرپرست هيأت باستان شناسى شهر زاهدان كهنه، از پايان تعيين حريم اين محوطه باستانى خبر داد. سيدرسول حاجى موسوى در گفتگو با ايسنا، بيان كرد: فصل نخست باستان شناسى در زاهدان كهنه با تعيين حريم آن به پايان رسيد. خوشبختانه حدود ۱۶ كيلومتر مربع از حريم زاهدان كهنه مشخص شد كه آن را به مراجع مربوط پيشنهاد مى كنيم تا تصويب شود. او با اشاره به اين كه فصل دوم كار سال آينده انجام خواهد شد، گفت: برنامه هاى مربوط به آن نيز بايد به سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى ارايه شوند تا پس از تصويب، اجرا كنيم. البته قصد داريم، امسال نقشه توپوگرافى و پلانى متريك را نيز تهيه كنيم. اميدوارم با مساعد شدن هوا اين كار هم انجام شود. با توجه به اين كه تاكنون توجهى به محوطه زاهدان كهنه نشده بود، طرح پنج ساله اى به پژوهشكده باستان شناسى ارايه شد كه فصل نخست آن اكنون به پايان رسيده است. زاهدان كهنه در ۲۰ كيلومترى جنوب شرقى زابل، يك محوطه بسيار عظيم دوره اسلامى و در حقيقت يكى از سالم ترين و بزرگ ترين شهرهايى است كه از دوران سلجوقى تا نيمه نخست قرن نهم هجرى قمرى در ايران باقى مانده است كه با مطالعه آن به بسيارى از حقايق تاريخى و جزييات هنرى دوره اسلامى مى توان دست يافت.