افسانه در كتب لغت، مترادف واژه هاى قصه و اسطوره به كار رفته است از لحاظ ادبى به سرگذشت يا رويدادى خيالى از زندگى انسانها، حيوانات، پرندگان يا موجودات وهمى چون ديو و پرى و غول و اژدها افسانه اطلاق مى شود كه با رمز و رازها و گاه مقاصدى اخلاقى، آموزشى توأم است و نگارش آن بيشتر به قصد سرگرمى و تفريح خاطر خوانندگان انجام مى گيرد.
تفاوت افسانه و اسطوره
ميان افسانه با اسطوره و قصه تفاوتهايى وجود دارد، زيرا اسطوره ها ريشه در انديشه مذهبى، خرافات، سحر و جادوگرى و افسون كارى دارند و جنبه هاى سمبوليك آنها باعث مى شوند كه در حال و هواى رويدادهايشان مافوق انسانها به وجود آيند و نيروى خدايى به آنان داده شود. بنابراين از جمله فرقهاى بين افسانه و اسطوره اين است كه افسانه ها هيچگاه مرجع ايمان و اعتقاد ملتى نيستند و صرفا زاييده خيالند و اغلب براى مشغول كردن و مسرت خاطر خواننده و شنونده ساخته شده اند، در حالى كه اساطير توام با معجزات، معتقدان مذهبى بوده و مضامينى را در بردارند كه از اتفاقات و حوادث واقعى سرچشمه گرفته است. به تعبيرى ديگر، اساطير، شامل رواياتى از اعمال فوق العاده انسانها يا موجوداتى آرمانى است كه زاده تخيل افراد يا اقوام بوده و خود از حوادث تاريخى و واقعى كه در بستر زمان تغيير شكل يافته است نشأت گرفته اند. درسايت ادبى سارا بوام درمورد تفاوت افسانه و قصه آمده است: افسانه قالبى است كه كليه ويژگيهاى لفظى قصه را داراست با اين تفاوت كه عناصر خيالى و امور خارق العاده در آن زيادتر و قوى تر است. افسانه هاى ايرانى، بخش عظيمى از فولكلور غنى ما را تشكيل مى دهد و قرنهاست كه زندگى و آداب و رسوم جامعه ما ايرانيان با هزارن افسانه و قصه مملو و ممزوج است. افسانه ها- بطور كلى- در زندگى و ادبيات هر قوم و ملتى داراى اهميت و شايان مطالعه است. جمعى از دانشمندان علم فولكلور معتقدند كه هند، مهد بسيارى از افسانه ها است كه هم اكنون در كشورهاى جهان و از جمله ايران وجود دارد. پس از اسلام ترجمه هاى متعدد و منظمى از افسانه ها توسط ايرانيان از آثار پهلوى به زبان عربى و فارسى درى به عمل آمده و در حفظ بسيارى از اين افسانه ها موثر بوده است.
انواع افسانه هاى فارسى
افسانه هاى موجود در زبان و ادب فارسى، همانند قصه هاى آن بسته به موضوع، سبك نگارش و تيپ قهرمانان شان، به انواع مختلف عاميانه، ادبى، حماسى، عشقى، اخلاقى، مذهبى، ملى و با نامهاى كودكان، پريان، حيوانات و غيره تقسيم مى شوند.
افسانه تمثيلى
افسانه تمثيلى اغلب قصه كوتاهى است درباره حيوانات كه از آن با عنوان افسانه حيوانات نيز ياد شده است. در افسانه تمثيلى گاهى انسان و اشياء نيز شخصيت هاى اصلى هستند. افسانه تمثيلى به علت خصوصيت تمثيلى آن داراى دو سطح است، سطحى حقيقى و سطحى مجازى. در سطح حقيقى قصه اى درباره موضوعى نقل مى شود و در سطح مجازى دورنمايه قصه يا خصلت و سيرت شخصيت قصه اشاره به موضوع ديگرى دارد. سطح حقيقى اغلب با حيوانات سروكار دارد و در آنها حيوانات چون انسان رفتار مى كنند و سخن مى گويند و سطح مجازى هميشه جنبه اى از رفتار و كردار انسان را نشان مى دهد؛ مثلا قهرمانان به صورت حيواناتى با خصوصيات ممتاز و پسنديده يا شخصيت هاى شرير با صفاتى ناپسند و نكوهيده ظاهر مى شوند، دوشيزگان معصوم به هيأت كبوتر و قو و خرگوش در مى آيند و آدم هاى بى رحم و حيله گر به شكل لاشخور و روباه و گرگ. از نمونه هاى ممتاز و معروف افسانه هاى تمثيلى كتاب «كليله و دمنه» است.
حكايت اخلاقى
حكايت اخلاقى نيز مثل افسانه تمثيلى گاهى از خصوصيت هاى تمثيلى برخوردار است اما شخصيت هاى آن مردمانند. حكايت اخلاقى كه براى ترويج اصول مذهبى و درس هاى اخلاقى نوشته شده؛ قصه ساده و كوتاهى است كه حقيقت هاى كلى و عام را تصوير مى كند و ساختار آن نه به مقتضيات عناصر درونى خود بلكه در جهت تحكيم و تأييد مقاصد اخلاقى گسترش مى يابد و اين قصد و غرض معمولا صريح و آشكار است. بيشتر حكايت هاى «قابوس نامه» و «گلستان» سعدى و بعضى از قصه هاى «كليه و دمنه» و «مرزبان نامه» و «جوامع الحكايات» از نوع حكايت هاى اخلاقى است.
افسانه پريان
افسانه پريان قصه هايى است درباره پريان، ديوها، جن ها، غول ها، اژدها و ديگر موجودات مافوق طبيعى و جادوگرانى كه حوادثى شگفت آور و خارق العاده را مى آفرينند و در زندگى افراد بشر اغلب از بدجنسى و گاه از مهربانى تغييراتى به وجود مى آورند. افسانه پريان اغلب پايانى خوش دارد و بخشى از ادبيات عاميانه است و از سنت شفاهى قصه گويى ملت ها، سينه به سينه به ما رسيده است. بعضى منشاء قصه هاى پريان را كتاب «هزار و يك شب» دانسته اند.
افسانه پهلوانان
قصه هايى كه در آن ها از نبرد ميان پهلوانان و قهرمانان واقعى و تاريخى و افسانه اى صحبت مى شود افسانه پهلوانان ناميده مى شوند. اين نوع افسانه ها در ميان جهان اسطوره و جهان علم، جهان خيال و وهم و جهان واقعى معلقند. بعضى از پهلوانان و قهرمانان اين افسانه ها از نظرى واقعى هستند و در حوادث واقعى تاريخى شركت دارند اما اعمالى كه از آن ها سر مى زند چنان مبالغه آميز است كه گاهى پهلو به اسطوره و حماسه مى زند و امروز نمى توان باور كرد كه آن ها شخصيت هاى معمولى اند. از نمونه هاى افسانه پهلوانان مى توان از پهلوانان قصه هاى بلند عاميانه مثل «سمك عيار»، «اسكندرنامه»، «ابومسلم نامه» و غيره نام برد. بعضى ها گفته اند كه «شاهنامه» فردوسى به سه دوره تقسيم شده، دوره نخست به پهلوانان اسطوره اى و دوره دوم به پهلوانان افسانه اى و دوره سوم به پهلوانان تاريخى اختصاص يافته است و از اين لحاظ مثلا كيومرث پهلوانى اسطوره اى، رستم پهلوانى افسانه اى و بهرام گور، پهلوانى تاريخى است.

اكثر هنرمندان تئاتر تعطيلى چند ماهه تئاتر شهر را از مهمترين و در عين حال تلخترين رويداد هاى تئاترى سال ۸۶ مى دانند . اين مسأله از آنجايى حائز اهميت مى شود كه اكثرا از واژه تعطيلى بجاى بازسازى استفاده مى كنند و نشان مى دهد تلخى تعطيلى تئاتر شهر بر شيرينى بازسازى آن غالب بوده است. از يك سال گذشته و قبل از آغاز بيست و پنجمين جشنواره بين المللى تئاتر فجر در سال ۸۵ بحث بر سر بازسازى تئاتر شهر شروع و اقدامات اوليه آن نيز زير نظر بهروز غريب پور آغاز شد.حضور غريب پور به عنوان مدير بازسازى تا حدودى باعث اطمينان خانواده تئاتر بود . همگان فكر مى كردند با تعطيلى تئاتر شهر در اواخر اسفند ماه ۸۵ اين مجموعه وارد مراحل بازسازى خواهد شد ولى در عمل تئاتر شهر در حدود يك ماه ونيم تعطيل بود و اقدامى در اين زمينه انجام نشد. از آنجايى كه قرار بر بازسازى بود، برنامه اجراها در فصل بهار ۸۶ نيز مشخص نبود و هيچ گروهى مشغول تمرين نشده بود .بازسازى متوقف بود و بايد تئاتر شهر باز مى شد براى همين دليل از چند گروه آماده كه در سال گذشته اجرا داشتند در طرحى با عنوان رپرتوار فصلى دعوت به اجراى مجدد شد تا در اين فاصله برنامه اجراهاى جديد تنظيم شود. در هيمن ايام بحث ميان مركز هنرهاى نمايشى و ميراث فرهنگى براى چگونگى بازسازى آغاز شد . همچنين به دلايل نامعلوم - كه طبق شنيده ها بيشتر به خاطر ميزان برآورد مبلغ بازسازى بوده است - مديريت بازسازى از غريب پور سلب و به بنياد رودكى سپرده شد تا زير نظر وزارت ارشاد انجام شود. از نيمه اول ارديبهشت ماه ،۸۶ تئاتر شهر با اجراها ى فصلى بازگشايى و مراحل اول بازسازى نيز شروع شد ولى هنوز وضعيت مبهم بود . اعلام شد با پايان جشنواره تئاتر آيينى و سنتى و فرا رسيدن ماه رمضان در شهريور ماه مجموعه تئاتر شهر براى بازسازى به طور كامل تعطيل مى شود و خبر از بازگشايى مجدد در عيد سعيد فطر بود. از آن تاريخ بارها زمان بازگشايى تئاتر شهر تغيير كرد و به تعويق افتاد . به گزارش سايت تئاتر مقاومت بالاخره در اواخر دى ماه ۸۶ درهاى سالن هاى چهارسو و اصلى كه از ابتدا هم اعلام شده بود اين دو سالن كمترين تغييرات را خواهند داشت بر روى علاقه مندان و هنرمندان تئاتر باز شد و باقى سالن ها قشقايى، سايه و كارگاه نمايش نيز يك ماه بعد و همزمان با جشنواره تئار فجر مورد بهره بردارى قرار گرفتند. به درستى نمى توان در خصوص كارهاى زير بنايى اظهار نظر كرد چون امرى تخصصى است ولى آنچه در ظاهر اتفاق افتاده است بيشتر زيباسازى است . يكى از مهمترين مسايل تئاتر شهر مشكلات فنى سالن هاى آن بود كه همچنان تغيير نكرده است. مسلما بازسازى و حتى زيباسازى خوب است ولى آيا اقدامات انجام شده را نمى شد با مديريتى مناسب تر در زمان كمترى انجام داد؟ سهم خانواده بزرگ تئاتر از اجرا در تئاتر شهر در سال جارى فقط اجراى ۱۵ نمايش از توليدات امسال بود و اين يعنى خانه نشينى تعداد بسيارى از اهالى تئاتر در سال .۸۶ متاسفانه تئاتر ما از لحاظ سخت افزارى آنقدر مشكل دارد كه با تعطيلى چند ماهه مجموعه تئاتر شهر، انگار تئاتر تعطيل بود. و اينك مجموعه تئاتر شهر درحالى درهاى خود را به سوى علاقمندان هنرهاى نمايشى گشوده است كه بسيارى از مشكلات همچنان خودنمايى مى كنند.

آيينه هنر: فراخوان نخستين همايش آموزشى كاربردى اجراى كارگاهى نمايش هاى ايرانى بر بنياد نمايش هاى تك نفره منتشر شد. خانه تئاتر دانشگاهى ايران، در راستاى اهداف آموزشى خود و توليد آثار نمايشى دانشگاهى و حمايت از فعاليت هاى علمى پژوهشى گروه هاى آموزشى هنرهاى نمايشى دانشگاهى كشور، با همكارى دانشكده هنر و معمارى دانشگاه آزاد اسلامى واحد تهران مركز، نخستين همايش آموزش كاربردى اجراى كارگاهى نمايش هاى ايرانى را با رويكرد به نمايش هاى ايرانى و مذهبى همچون نقالى و پرده خوانى،  شبيه خوانى و ... در قالب نمايش هاى تك نفره، در آذر ۱۳۸۷ برگزار مى كند. آثار اجرايى متقاضى شركت در اين همايش، مى توانند برداشتى وفادارانه يا كاملا آزاد از انواع نمايش هاى مذهبى و ايرانى باشند، اما بايد به شيوه تك بازيگر اجرا شوند، همچنين، هدايت و راهنمايى يكى از استادان گروه آموزشى كه تجربه تدريس واحد اجراى كارگاهى نمايش هاى ايرانى را دارد و يا يكى از پيشكسوتان عرصه نمايش ايرانى در كنار گروه دانشجويى الزامى است. علاقه مندان به شركت در اين همايش مى توانند تا ۱۵ خرداد ۱۳۸۷ طرح ها و متن هاى خود را ارائه دهند و تا ۳۰ خرداد ۱۳۸۷ به متقاضيان پاسخ داده مى شود.

آيينه هنر: نمايشگاهى از آثار منتخبين نسل نو خوشنويسى در نگارخانه شمس فرهنگسراى نياوران گشايش مى يابد. اين نمايشگاه با عنوان بشــنو از نى به مناســبت هشتـــصدمين سال تولد مولانا ۱۹ اسفند ماه ساعت ۱۶ در نگارخانه اصلى فرهنگسراى نياوران افتتاح مى شود. در اين نمايشگاه ۱۵۰ اثر از ۸۰ هنرمند در زمينه خط نستعليق، نستعليق شكسته، ثلث و نسخ در معرض ديد عموم قرار مى گيرد.اين آثار پس از انتشار فراخوانى با هدف شناسايى و معرفى هنرمندان جوان خوشنويس در شهريور ماه ۸۶ از ميان ۴۰۰ اثر ارسالى از سراسر كشور انتخاب شده و اين درحالى است كه تمامى آثار راه يافته به نمايشگاه را اساتيد بزرگى همچون اميرخانى، فلسفى افجه اى، كابلى، حيدرى و شيرازى داورى كرده اند. همچنين از منتخبين و تشويق شدگان در روز افتتاحيه در نگارخانه اصلى فرهنگسراى نياوران تقدير مى شود. علاقه مندان مى توانند از ۱۹ تا ۲۶ اسفند ماه از ساعت ۱۰ تا ۱۹ و روزهاى تعطيل (۱۴ تا ۱۹) از نمايشگاه بشنو از نى بازيد كنند.

مركز تئاتر كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان فعاليت خود را با انتشار چهار فراخوان در سال ۸۷ آغاز مى كند. مرتضى حيدرى؛ مدير مركز تئاتر كانون؛ در اين باره به ايسنا گفت: براساس تجربه اى كه از انتشار فراخوان در سال هاى گذشته داشتيم، تلاش كرديم با انتشار فراخوان هاى متفاوت، زمينه فعاليت گروه هاى بيشترى را فراهم كنيم. به گفته او براساس اين فراخوان ها كه اواخر فروردين يا اوايل ارديبهشت سال آينده منتشر مى شود، قرار است آثارى با موضوعاتى همچون علاقه به سرزمين ايران و معرفى فرهنگ هاى گوناگون آن، مضامين مذهبى همانند ايام محرم، ماه رمضان و همين طور ايام دهه فجر، همين طور نمايشنامه هايى با موضوعيت دارا و سارا در كناركارهايى كه قابليت اجرا روى تريلى سيار كانون را دارند، توليد شوند. مرتضى حيدرى در ادامه اظهار اميدوارى كرد با تلاش هاى مركز تئاتر كانون زمينه اجراى نمايش در مدارس، مهدهاى كودك و بيمارستان هايى كه بخش ويژه كودكان دارند فراهم شود.

آيينه هنر: نمايش آوازهاى تنهايى به كارگردانى سعيد نجفيان كارى از امروز در مجتمع فرهنگى هنرى اسوه به صحنه مى رود. روابط عمومى انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس اعلام كرد آوازهاى تنهايى روايتگر تنهايى انسان هاى پس از جنگ است. اين نمايش را ميلاد اكبرنژاد آوازهاى تنهايى تا ۲۴ اسفند ۸۶ هر روز در ساعت ۱۸ در مجتمع اسوه واقع در خيابان انقلاب، نبش بهار جنوبى، پذيراى حضور علاقمندان خواهد بود.