بر اساس آخرين گزارشهايى كه از سوى مقام هاى رسمى عراق منتشر شده، پارلمان اين كشور مبلغ ۲۰۰ ميليارد دلار بودجه براى بازسازى عراق در پنج سال آينده در نظر گرفته و از بودجه ۴۷ ميليارد دلارى سال ۲۰۰۸ ميلادى نيز دستكم ۲۵ ميليارد دلار را به واردات كالاهاى اساسى و ضرورى اختصاص داده است و اكنون اين سوال مطرح است كه «سهم ايران از اين بودجه ها در جمع رقباى جهانى و منطقه اى چه ميزان است ؟ » كارشناسان بر اين باور هستند كه شرايط فعلى عراق براى بازرگانان و شركت هاى فنى و مهندسى ايران، كشورى با دارا بودن ۱۵ مرز گمركى و ۱۴۰۰ كيلومتر مرز مشترك با عراق، يك فرصت طلايى است كه هيچ كشور ديگرى در جهان و منطقه اين فرصت را ندارد. علاوه بر اين هزاران تاجر و بازرگان و پيله ور عراقى سالها در دوران حكومت صدام حسين در تهران و شهرهاى مختلف ايران ساكن بوده و فعاليت تجارى داشته اند و با بازارهاى ايران و بازرگانان ايران بيش از هر كشور ديگرى آشنايى دارند. به گزارش ايرنا طى چند روز گذشته يك هيأت تجارى متشكل از مسئولان اتاق هاى بازرگانى استان هاى مركزى و جنوبى عراق به اهواز رفتند و جلساتى با همتايان ايرانى خود برگزار كردند كه اين نشان مى دهد بازرگانان عراقى به ايران به عنوان يك شريك استثنايى در منطقه توجه دارند، با اين حال آيا مى توانيم از اين فرصت هاى به سرعت در حال گذر استفاده كنيم ؟ بازار عراق به شدت مصرفى است و همين حالا تا ۹۹ درصد به واردات كالاهاى اساسى و ضرورى وابسته است. ساخت و سازها بزودى شروع مى شود و حتى برخى ها پيش بينى مى كنند كه دوران ناامنى ها در عراق بزودى پايان يافته و پروژه هاى بازسازى و نوسازى و طرح هاى عمرانى و زيربنايى شروع مى شود. خيلى ها زمان شش ماه تا يكسال آينده را براى آغاز اين روند پيش بينى كرده اند اما آنچه مهم است اينكه با آغاز روند سازندگى در عراق، حضور در اين كشور به مراتب سخت تر شده و رقابت نيز كاملا نابرابر خواهد شد. ايران از اولين كشورهايى است كه پس از سقوط صدام حسين و تشكيل حكومت جديد در عراق، سفارتخانه خود را در بغداد بازگشايى كرد و علاوه بر آن به عنوان اولين كشور «وابسته بازرگانى» و نمايندگى بانك ملى را در پايتخت عراق داير كرد. كنسولگرى هاى ايران نيز علاوه بر بغداد، در سليمانيه و اربيل در شمال، بصره در جنوب و كربلا در مركز عراق داير و فعال است . اما با همه اين امكانات كه ايران در عراق دارد، به گفته «نجات نيا» وابسته بازرگانى ايران در بغداد، ارزش مبادلات تجارى ايران با عراق در سال ۲۰۰۷ تنها يك ميليارد دلار بوده و در ميان رقباى دور و نزديك از چين تا عربستان سعودى ، ايران در جايگاه يازدهم صادركنندگان قرار داشته است. عربستان سعودى مقامى بالاتر از ايران در اين رتبه بندى كسب كرده و اين در حالى است كه هنوز مرز گمركى فعال با عراق ندارد. تركيه نيز تنها با يك مرز موسوم به ابراهيم خليل در زاخو واقع در استان دهوك كردستان عراق ، هشت ميليارد دلار صادرات به عراق داشته است. سوريه نيز تنها با دو مرز گمركى، با صادرات شش ميليارد دلارى در جايگاهى بالاتر از ايران ايستاده است. با همه امكانات گفته شده در بالا اعم از وابسته بازرگانى و كنسولگرى و بانك ملى، هنوز تجار ايرانى و عراقى براى حل مشكلات تجارى و حتى براى تردد ميان دو كشور با مشكلات رواديد و برخى مشكلات و موانع ريز و درشت ديگر رو به رو هستند و همچنان در دو سوى مرز به دنبال پيدا كردن حلقه هاى گم شده هستند. نجات نيا مى گويد: گمركات عراق با وضعيت نابسامان عمومى اين كشور ۲۴ ساعته داير هستند، ولى گمركات ما از ساعت ۱۱ تا ۱۴ فعال هستند و صدور رواديد نيز در هر دو كشور به سختى انجام مى گيرد.
نجات نيا درباره تشريفات مربوط به ترخيص كالا در مرزهاى ايران و عراق مى گويد: اين تشريفات در گمركات عراق يك فرايند سه گانه دارد در حالى كه در ايران ، فرآيند ترخيص كالا دستكم ۱۰ نهاد رسمى كشور را در بر مى گيرد كه اين پروسه كند كننده حركت صادرات به شمار مى رود. كارشناسان برخى مشكلات مربوط به تجارت ميان ايران و عراق را ناشى از عدم شناخت كافى از بازار مقصد، بى توجهى به صنعت بسته بندى، كيفيت كالا و نبود يك سيستم اطلاع رسانى يا بانك اطلاعات ويژه بازرگانان مى دانند، بطورى كه اطلاعات درباره مقررات و قوانين تغيير يافته گمركى و مرزى به موقع در اختيار بازرگانان قرار نمى گيرد و بويژه در بخش صادرات و در مرحله مبداء، اين خلاء اطلاعات موجب هرز رفتن سرمايه مى شود. وابسته بازرگانى ايران در عراق يكى ديگر از مشكلات را كه منشأ داخلى دارد، بحث كيفيت كالاى صادراتى مى داند كه به اعتقاد وى محموله هاى اول كالاهاى صادراتى كيفيت خوب دارند ولى همين كالاها در مرحله دوم حداقل با ۲۰ درصد افت كيفيت همراه مى شوند. از سوى ديگر، با توجه به ارتباطات و پيوندهاى ديرين و محكم ميان ايرانيان با اهالى شهرهاى نجف و كربلا و نيز استانهاى جنوبى عراق، انتظار اين است كه در اين مناطق حداقل حرف اول را كالاى ايرانى بزند.
كربلا از مهمترين نقاط عراق است كه به دليل تعلقات دينى و مذهبى همواره مورد توجه ايرانيان بوده و هم اكنون نيز بخش قابل توجهى از جمعيت كربلا ۵۰ - ۵۰ ايرانى، عراقى هستند، يا پدران ايرانى يا مادران ايرانى دارند. تاحالا، روزانه ۱۵۰۰ زائر بطور رسمى و از طريق كاروانهاى حج و زيارت به كربلا و نجف مى آمدند كه اين تعداد با آخرين توافق بعمل آمده ميان دو كشور به سه هزار نفر افزايش يافته است، اما جالب اينجاست كه بازار كربلا مملو از كالاهاى سوريه اى، سعودى، ترك و چينى است، بازارى كه به نظر مى رسد بهترين خريداران آن زائران ايرانى هستند. نادعلى نادى معاون سركنسولگرى ايران در كربلا مى گويد: مردم منطقه قبلا اجناس برخى كشورهاى منطقه را بخاطر حمايت آنان از تروريست ها نمى خريدند و دنبال اجناس ايرانى بودند، اما حالا كالاهاى كشورهايى مانند عربستان و سوريه بازار كربلا را به اشغال خود در آورده اند. وى مى گويد: ورود كالا از كشورهاى تركيه ، سوريه و اردن شروع شد و حالا عربستان و چين هم در اين بازار خودنمايى مى كنند. نادى اضافه مى كند: عربستان براى گرفتن بازار منطقه سوخت مجانى دراختيار كاميونها و تريلرهاى خود قرار داد كه اين امتياز قيمت تمام شده كالاى سعودى را به شدت كاهش مى دهد. اين ديپلمات ايرانى همچنين اضافه مى كند: ما خيلى پيش تر از سعودى ها، پيشنهاد عرضه سوخت نيم بها را براى كاميونها و وسايط حمل و نقل به مقصد عراق ارائه كرديم كه اگر اين اتفاق مى افتاد، در قيمت تمام شده ۴۰۰ دلار اثر مى گذاشت. كشورهايى مانند عربستان و چين و بسيارى ديگر از كشورهاى حاضر دربازار عراق، هنوز سفارتخانه هاى خود را نيز در بغداد بازگشايى نكرده اند. به نظر مى رسد، اكنون زمان به سرعت مى گذرد و سيتستم اقتصادى ايران براى عقب نماندن از عرصه رقابت و كاهش ريسك تجارت بويژه در معاملات بدون تضمين، چاره اى جز بازنگرى همه جانبه نگر و فورى براى مشخص كردن وضعيت حضور خود در بازار عراق و حل مشكلات و حذف موانع تجارت با اين كشور ندارد. نجات نيا در گزارشى از فعاليت هاى پنج ماهه وابسته بازرگانى ايران در عراق مى گويد، تاكنون ۱۸۰ گزارش از بازارهاى عراق، شامل درخواست هاى خريد، نيازمندى هاى بازارهاى مصرفى و مناقصات را به تهران ارسال كرده است، اما او عنوان مى كند كه اين گزارش ها هيچ بازخوردى نداشته است.

روابط تركمنستان و امارات عربى متحده كه از اواسط دوره رياست جمهورى «صفرمراد نيازاف» رئيس جمهورى سابق تركمنستان آغاز شده، هم اكنون وارد مرحله جديدى شده است. امارات عربى متحده نزد تركمن هااز آنچنان اهميتى برخوردار است كه «قربان قلى بردى محمداف» رئيس جمهورى تركمنستان در اقدامى خارج از عرف ديپلماتيك، از «شيخ خليفه زايدآل نهيان» امير اين كشور در فرودگاه عشق آباد استقبال و به هنگام خروج، وى را تا فرودگاه بدرقه كرد. اين اقدادم رئيس جمهورى تركمنستان سبب تعجب محافل سياسى و خبرنگاران شد. به گزارش ايرنا شاهزادگان و اعضاى خانواده سلطنتى اميرنشين هاى خليج فارس نظير بحرين، قطر، امارات و عربستان همواره در سفر به تركمنستان، هداياى نقدى در اختيار رئيس جمهورى اين كشور قرار مى دهند. امارات متحده عربى با ايجاد صندوق توسعه ابوظبى در عشق آباد، كمك هاى زيادى در زمينه احداث مركز بين المللى پزشكى، بازسازى آب گرم و درمانگاه آرچمان و باند فرودگاه مرو انجام داده است. همچنين، اين اميرنشين خليج فارس تاكنون يك مجتمع نگهدارى ايتام، مركز تجارى و مسجد جامع را در عشق آباد به صورت رايگان احداث كرده است. بنظر مى رسد، امير امارات عربى متحده هداياى نقدى زيادى در سفر به عشق آباد در اختيار رئيس جمهورى تركمنستان قرار داده است كه بردى محمداف را وادار به اقدامى خارج از عرف ديپلماتيك نمود. گفته مى شود، امير امارات عربى متحده و برخى از همراهان وى براى انجام شكار، چند روزى نيز به استان «مرو» واقع در جنوب شرقى تركمنستان سفر كرده اند. در بين كشورهاى عربى، دولت اميرنشين امارات عربى متحده روابط مستحكمى با تركمنستان دارد و مناسبات خود را بجز مسايل سياسى و تشريفاتى، به امور اقتصادى نيز گسترش داده است.
امارات عربى متحده يكى از شركاى مهم اقتصادى تركمنستان است و در امور زيربنايى از جمله نفت و گاز و تجارت با تركمن ها همكارى نزديكى دارد. تاكنون مقام هاى بلندپايه هر دو كشور به پايتخت هاى يكديگر سفر كرده اند كه از جمله آن سفر رئيس جمهورى تركمنستان در شهريورماه امسال به ابوظبى بود كه وى در اين سفر علاوه بر ملاقات با مقامات دولتى، با بازرگانان اين اميرنشين نيز ديدار كرد. دراين سفر، امير امارات عربى متحده ۵۰ ميليون دلار به عنوان هديه براى هزينه در امور خيريه به بردى محمداف اهدا نمود.
هم اكنون، شركت هاى اماراتى در بخش هاى مختلف اقتصاد ملى تركمنستان و در طرح هاى مختلف به ويژه در بخش نفت و گاز، بهداشت، اقتصاد آب، حمل و نقل، مخابرات و ارتباطات مشاركت دارند. براساس آمارهاى اعلام شده، هم اينك، ۴۲ شركت امارات متحده عربى ۵۴ طرح و قرارداد به ارزش بيش از ۸۸ ميليون دلار در تركمنستان را در دست اجرا دارند. همچنين، تاكنون بين امارات عربى متحده و تركمنستان ۱۶ سند همكارى امضا شده و ميزان مبادلات اقتصادى دو كشور نيز در سال ۲۰۰۷ ميلادى ۴۵۴ ميليون دلار بوده كه اين ميزان مبادلات، ابوظبى را در جايگاه هفتم مبادلات بازرگانى خارجى تركمنستان قرار داده است. بااين وجود، در بررسى روابط تركمنستان و امارات عربى متحده بايد گفت كه نفت و گاز مهمترين بخش در همكارى هاى دو كشور بوده و دو طرف درتوسعه فعاليت هاى مشترك خود در اين زمينه تلاش مى كنند. شركت نفتى «دراگون اويل» كه يك شركت اماراتى، انگليسى است هم اكنون به همراه شركت «پتروناس» مالزى فعالترين شركت نفتى خارجى در تركمنستان محسوب مى شوند. اين شركت كه در سواحل بخش تركمنى درياى خزر مشغول به فعاليت بوده و در حقيقت نخستين شركت خارجى است كه موفق به دست يابى و استخراج نفت در اين كشور شده است. «حسن سلطان» رئيس شركت اماراتى انگليسى دراگون اويل مى گويد: اين شركت نفتى در نظر دارد كه بيش از ۵۰۰ ميليون دلار در بخش نفت و گاز تركمنستان سرمايه گذارى كند. وى معتقد است كه در دوره رياست جمهورى بردى محمداف جو مناسبى براى سرمايه گذارى در تركمنستان فراهم شده واين شركت در دو سال اخير ۲۰۰ ميليون دلار در زمينه توسعه صنعت نفت و گاز در اين كشور سرمايه گذارى كرده است. اين مقام نفتى شركت اماراتى انگليسى مجموع سرمايه گذارى هاى انجام شده از سوى اين شركت در تركمنستان را تاكنون بيش از ۷۵۷ ميليون دلار عنوان مى كند. شركت دراگون اويل در هرشبانه روز ۳۴ هزار بشكه نفت از بخش تركمنى درياى خزر استحصال مى كند. شركت هاى ديگرى نيز نظير پتروناس مالزى، «باررن انرژى» انگليس و «مايترو اينترنشنال» اتريش در بخش تركمنى درياى خزر مشغول استخراج نفت و گاز هستند. شركت دراگون اويل از سال ۱۹۹۹ ميلادى بر پايه موافقت نامه تقسيم محصول با دولت تركمنستان، مشغول توسعه و بهره بردارى از ميدان نفتى چلكن در درياى خزر است. در قالب اين موافقت نامه، سهم شركت دراگون اول در اين ميدان نفتى توليد ۱۴۷ ميليون بشكه نفت خام و ۲۷ ميليارد متر مكعب گاز مى باشد. مقام هاى تركمنستان تاكنون بارها از اماراتى ها براى افزايش هر چه بيشتر فعاليت خود در اين كشور دعوت كرده اند. بااين وجود، مديران، تجار و بازرگانان امارات متحده عربى در سفر هفته گذشته امير اين كشور به تركمنستان، وى را همراهى نكردند. ولى رئيس جمهورى تركمنستان در ديدار خود با امير امارات گفت كه ديدار هاى سران و مقامات عالى رتبه از پايتخت هاى دو كشور در يكسال گذشته سبب گسترش همكارى ها خواهد شد.