«نيكلا ساركوزى» رئيس جمهورى فرانسه كه از مدت ها پيش وعده اجراى اصلاحات در مناطق حومه نشين كشورش را مطرح كرده بود، از خرداد ماه گذشته وزير مشاور در امور شهرى فرانسه را مأمور مطالعه و بررسى دقيق مسايل حومه هاى شهرى و ارائه راهكارهاى مناسب براى بهبود وضعيت اجتماعى و اقتصادى اين مناطق كرده بود. به گزارش ايرنا ساركوزى هنگامى كه در سال ۲۰۰۵ميلادى بر مسند وزارت كشور فرانسه نشسته بود و مسئوليت تأمين امنيت در كشور را بر عهده داشت، در برابر بحران بى سابقه حاشيه نشينان شهرى فرانسه و ناآرامى و تظاهرات سه هفته اى جوانان مهاجر در اين مناطق خود را به عنوان دولتمردى قاطع و مرد فرونشاندن بحران در كشور مطرح ساخته بود. حافظه تاريخى فرانسويان آن ايام بحرانى را كه همه شب شعله هاى آتش نارضايتى و اعتراض جوانان مهاجر در حومه شهرهاى بزرگ اين كشور شعله ور بود، همچنان به خاطر دارد. بسيارى از تحليلگران مسايل فرانسه بر آنند كه ساركوزى در مقام وزير كشور با تردستى و مهارت تمام موفق به بهره بردارى از بحران حومه ها در اكتبر سال ۲۰۰۵ميلادى (آبان ماه ۱۳۸۴) شد و خود را به عنوان فردى قاطع كه توانايى مهار بحران را دارد، مطرح ساخت. ساركوزى با بكار بردن كلماتى تحقيرآميز در خصوص عوامل ناآرامى در حومه هاى شهرى فرانسه، آشكارا خشم آنان را برانگيخت و به سرعت به عنوان دشمن سرسخت اين مهاجران مطرح شد. تظاهركنندگان در حومه هاى شهرهاى فرانسه نيز از دادن شعارهايى تند بر ضد ساركوزى ابايى نداشتند و صحنه بحران حومه ها به زودى به صحنه درگيرى بين جوانان معترض مهاجر از يك سو و نيروهاى برقراركننده نظم و آرامش به رهبرى وزير كشور ساركوزى درآمده بود. براى بسيارى از شهروندان فرانسوى كه از طريق رسانه هاى خود شاهد به آتش كشيدن خودروهاى عمومى و برخى اماكن دولتى بودند، به ناگاه ساركوزى به عنوان حامى نظم و فردى قاطع مطرح شد. نظرسنجى هاى به عمل آمده در فرانسه نيز از افزايش قابل توجه ميزان اقبال ساركوزى در اين بحران حكايت داشت، به گونه اى كه براى نخستين بار وزير كشور مقتدر كابينه راستگراى فرانسه را با محبوبيت بيش از ۷۰درصدى نزد فرانسويان و در فاصله اى بسيار فراتر از ديگر دولتمردان اين كشور از جمله «ژاك شيراك» رئيس جمهورى وقت قرار گرفت. خروج موفقيت آميز ساركوزى از بحران مناطق حاشيه اى شهرى و اقبال فزون تر وى نزد فرانسويان از رئيس جمهورى وقت از جمله دلايلى بود كه شيراك را ناگزير به كناره گيرى از صحنه سياسى فرانسه و شركت نكردن در انتخابات رياست جمهورى ارديبهشت ماه گذشته اين كشور ساخت. به هر روى ساركوزى كه به دليل برخورد تند و قاطع خود با مهاجران و آنانى كه وى عاملان شورش و ناآرامى در حومه هاى شهرى اين كشور خوانده بود، موفق به كسب آرا شمار زيادى از هواداران گروه راستگراى افراطى جبهه ملى فرانسه نيز شد. رئيس جمهورى فرانسه بامأمور ساختن وزير امور شهرى كابينه خود به بررسى دقيق مسايل و مشكلات حومه هاى شهرى اين كشور، در نهايت به طرحى جديد براى ساماندهى مجدد حومه هاى شهرى فرانسه برآمده است و در سخنانى كه در اين زمينه ايراد كرد در صدد پاسخگويى به صبر دير هنگام فرانسويان براى مشاهده تغييراتى نوين در اين مناطق برآمد. اما پيش از تامل در سخنان و مواضع ساركوزى در خصوص ساماندهى اجتماعى و اقتصادى حومه هاى شهرهاى فرانسه بى مناسبت نيست، نظرى به اين حومه ها و علل شكاف و گسست كنونى طبقاتى اين مناطق با ديگر مناطق شهرى فرانسه داشته باشيم. مسأله حومه هاى شهرهاى بزرگ فرانسه و بافت مهاجرنشين اين مناطق به دوران پس از جنگ جهانى دوم و بازسازى فرانسه ويران شده در آتش جنگ باز مى شود. فرانسويان كه با پايان جنگ جهانى دوم با كمبود شديد نيروى انسانى و ويرانى گسترده مناطق شهرى، صنعتى و حتى كشاورزى خود روبه رو بودند، به منظور استفاده از نيروى كار ارزان قيمت در بازسازى ويرانه هاى كشور به مستعمرات خود در شمال آفريقا روى آوردند. حضور استعمار فرانسه قاره آفريقا و به ويژه در كشورهايى چون الجزاير، مغرب و تونس دولتمردان فرانسوى را بر آن داشت تا افراد داوطلب به كار در اين كشور را به طور موقت به استخدام خود درآورند و به فرانسه منتقل كنند. نخستين گروه از كارگران مهاجر از شمال آفريقا كه براى مشاركت در بازسازى فرانسه به اين كشور آمده بودند در قالب قرارداد كار به مدت چهار سال در سال ۱۹۴۶وارد فرانسه شدند. از آنجايى كه حضور اين كارگران در فرانسه به گونه اى موقت و تنها در دورانى چهار ساله پيش بينى شده بود، دولت مناطقى را در حومه پاريس و ديگر شهرهاى فرانسه چون ليل، ليون، مارسى، نانت و استراسبورگ به اقامت اين افراد اختصاص داد. اين مناطق در دوران ياد شده عموما خالى از سكنه بودند وشرايط يك زندگى كارگرى و بدون حضور در جامعه فرانسه را براى مهاجران فراهم آورده بود. با اين حال پس از طى نخستين دوره چهار ساله اقامت كارگران در فرانسه به دليل ادامه نياز به حضور اين افراد دولت فرانسه با تمديد اقامت آنان موافقت كرد. از سوى ديگر با راه اندازى طرح هاى نوين بازسازى و سازندگى در كشور و با توجه به ارزان قيمت بودن نيروى كار مهاجران در مقايسه با ديگر كارگران فرانسوى شمار بيشترى از كارگران مهاجر را در خاك خود پذيرا شد. به تدريج حضور كارگران ارزان قيمت خارجى به حضورى طولانى در خاك فرانسه مبدل و دولت اين كشور نيز ناگزير به در نظر گرفتن شرايط خانوادگى آنان و اجازه اقامت بستگان درجه اول كارگران در خاك فرانسه شد. از سوى ديگر قوانين جمهورى پنجم فرانسه كه شرط تعيين مليت به ساكنان اين كشور بر اساس محل تولد و اقامت طولانى را به رسميت شناخته است منجر به صدور تدريجى مليت فرانسوى براى فرزندان مهاجرانى شد كه در خاك فرانسه به دنيا آمده بودند و هيچ سرزمين ديگرى را به جز اين كشور به عنوان مامن و ماوى و محل سكونت و اقامت و زندگى خود نمى شناختند. بنابر اين نسل دوم مهاجران كه از اوايل دهه ۱۹۷۰ميلادى شاهد شكل گيرى آن در خاك فرانسه هستيم، فرزندان مهاجرانى هستند كه مليت فرانسوى دارند. با اين همه شرايط زندگى آنان كه در حومه ها و يا بهتر بگوييم مناطق كارگرنشين به سر مى برند، با سطح زندگى و فرهنگ ديگر نقاط شهرى فرانسه تفاوت هايى آشكار و اساسى دارد. با نگاهى دقيق تر شايد بتوان گفت كه پديده حضور مهاجران در حومه شهرهاى فرانسه در آغاز از منظر دولتمردان اين كشور پديده اى موقت و گذرا بوده است، از اين روى سكنى دادن آنان در مناطقى به دور از محل سكونت شهروندان فرانسوى و بى علاقه بودن به جذب آنان در جامعه فرانسه از همين منظر قابل تاويل است. از سوى ديگر با توجه به خواستگاه بيشتر اين مهاجران كه نيروهاى كار ساده و عموما فارغ از مهارت هاى تخصصى و حرفه اى و يا سطح بالاى دانش و اطلاعات عمومى بودند، مى تواند دليل ديگرى بر اختلاف عميق سطح زندگى و فرهنگ آنان در مقايسه با ديگر مناطق شهرى فرانسه باشد. به هر روى از دهه هاى ۱۹۸۰و ۱۹۹۰ميلادى فرانسه ديگر با كارگرانى ساده در مناطق حومه هاى شهرى خود مواجه نبوده است. نسل هاى دوم و سوم مهاجران خارجى كه بيشتر تبارى شمال آفريقايى دارند به ندرت خواستگاه و سرزمين پدرى خود را مى شناسند، به زبان پدران خود به سختى و يا بيشتر اوقات به هيچ روى صحبت نمى كنند و تنها مليتى كه دارند مليت كشور زادگاهشان يعنى فرانسه است. با اين همه، تفاوت هاى آشكارى كه ميان مناطق سكونت اين مهاجران و مهاجرزادگان از نظر سطح زندگى، درآمد، فرهنگ و امكانات رفاهى وجود دارد، ريشه هاى پنهان تضادهايى بالقوه است كه مى تواند به شعله ور شدن انبان نارضايتى آنان از وضعيت موجود بيانجامد و اين امر دقيقا حادثه اى بود كه ۲۲۰شهر و حومه شهرى فرانسه در بحران حومه ها در اكتبر سال ۲۰۰۵ميلادى شاهد آن بود. ساركوزى با مد نظر قرار دادن تمامى شرايط ياد شده و هنگامى كه با موفقيت شديدترين بحران حومه شهرها در تاريخ اين كشور را پشت سر نهاد، به طور طبيعى بايد ره گشاى طرحى نوين براى حل اين معضل جامعه فرانسه باشد و اين امر در كسوت رياست جمهورى به يك بايد سياسى براى وى درآمده است. اما انتظار فرانسويان براى آگاهى از طرح نوين رياست جمهورى در حل معضلات حومه هاى شهرى در كشورشان در نهايت به كدامين منزل رسيده است؟ آيا ساركوزى با طرحى نوين وعده حومه هايى بدون دغدغه و ناامنى و مرفه را براى شهروندان كشورش محقق خواهد كرد؟!
ظاهرا رئيس جمهورى فرانسه همچنان بر اين پندار است و تاملى در طرح نوين وى بيانگر نگرش آموزشى، رفاهى و امنيتى وى به مسأله حاشيه شهرها در فرانسه است. ساركوزى در طرح خود از ايجاد طرح هاى اشتغال براى حومه ها با ظرفيت ايجاد ۲۰هزار مركز كارآفرينى كه موظف به استخدام جوانان ۱۸تا ۲۶ساله در اين مناطق هستند، سخن گفته است. وى همچنين اميدوار است مراكزآموزش حرفه اى بيشترى را با هدف جذب جوانان مستعد در حومه ها سازماندهى كند. در طرح ساركوزى هزينه اى معادل ۵۰۰ميليون يورو به منظور اصلاح سيستم حمل و نقل عمومى و پوشش هر چه بيشتر حومه هاى دورافتاده از شهرهاپيش بينى شده است. رئيس جمهورى فرانسه همچنين پيش بينى جابجايى دانش آموزانى را كه مايل نيستند در حومه ها تحصيل كنند به شهرهاى بزرگ اين كشور مد نظر قرار داده و بر ضرورت حركت به سوى ايجاد فرصت هاى برابر تحصيلى در فرانسه تأكيد كرده است. از سوى ديگر ساركوزى از جنگى بدون ترحم بر ضد آنچه وى شبكه هاى خارج از قانون و بزهكار خوانده سخن گفته است. وى بدون ترديد از بعد امنيتى مسايل حومه هاى شهرى غافل نبوده است و از ضرورت استقرار چهار هزار نيروى اضافى پليس در مناطق مسأله دار و حومه هاى ناامن شهرهاى كشور خبر داده است. آنچه ساركوزى به تفصيل و با شور و حرارتى مختص به خود طرح جديد حومه هاى شهرى در فرانسه خوانده است، مى تواند اقدامى مثبت و گامى به سوى جلو براى در نظر داشتن مسايل و معضلات اين مناطق محسوب شود. اما شايد بتوان گفت مشكلات فراوان موجود در حومه ها كه بسيارى از آنان ريشه هايى عميق و به قدمت حضور مهاجران در خاك فرانسه دارند، همچنان فراروى دولتمردان فرانسوى خواهد بود.