نوروز يك آيين است. نمايشى نمادين است از آفرينش انسان و طبيعت. تجديد خاطره اى است از اعتقادات كهن و فراز و نشيب هاى تاريخى زندگى يك ملت. نوروز بزرگترين جشن ايرانيان از روزگار كهن تا به امروز است. جشن نوروز در ايران پس از اسلام و در دوره خلفاى اموى تا حدى از رونق افتاد محدود شد، اما از دوره خلفاى عباسى با نفوذ خانواده هاى ايرانى در دستگاه خلافت، بسيارى از سنت هاى ايرانيان از جمله نوروز رواجى مجدد يافت. در ايران به مانند بسيارى از تمدن هاى كهن براى هر موضوع شاخصى، الحان و نغمه هايى در موسيقى وجود داشته است. آيين خنياگرى، شاخص ترين چهره ارايه موسيقى در ايران قديم و البته همه تمدن هاى كهن بوده است. خنياگران فقط به اجراى موسيقى نمى پرداختند بلكه تا حدى، هدايت روحى و معنوى مردم را نيز در دست داشتند. اينان، حافظان، راويان و ناقلان سنت هاى شفاهى و روايت هاى ملى- مذهبى بودند. اساطير در قالب روايت هاى آنان از نسلى به نسلى زنده مى شدند. خنياگران طبيب روحى و معنوى جامعه خود بودند و گاه به نوعى موسيقى درمانى- در جوامع كهن تر، جادو پزشكى- نيز دست مى زدند. خنياگران داراى خصوصيات و صفات زيادى بودند كه از آن جمله مى توان به بداهه سرايى، بداهه خوانى، بداهه نوازى، راوى و نقال روايت هاى تاريخى، ملى، مذهبى و عاشقانه و قدرت نفوذ معنوى و روانى بر جمع و... اشاره كرد. همين درجه از اهميت خنياگران بود كه به آنان اهميت و اعتبار غيرقابل وصفى مى بخشيد. با ورود اسلام به ايران، سنت خنياگرى كه قبل از آن نيز حوزه هاى مختلفى را در بر مى گرفت شاخه شاخه شد. گروهى از خنياگران فقط به نقل و روايت اساطير ملى و حماسه ها پرداختند. گروهى به نقل روايات و حماسه هاى اسوه هاى مذهبى اسلام پرداختند كه مصيبت خوانان، مرثيه خوانان و تعزيه خوانان از اين دسته اند. گروههاى ديگر نيز هر كدام به طور نسبتاً جداگانه، بخشى از وظايف آيين خنياگرى را به عهده گرفتند و در اين ميان موسيقيدانانى هستند كه بخش قابل توجهى از سنت خنياگرى يا به اعتبارى سنت «گوسان»ها و «اوزان»ها را به تنهايى بر دوش كشيده اند. گروههاى ديگرى نيز بودند كه در محدوده كمترى از عملكرد نسبت به گروههاى ياد شده قرار داشتند كه نوروز خوان ها و بهار خوان ها از اين جمله اند و اينان بازماندگان سنت خنياگرى قديم ايران هستند كه بخش هايى از اين سنت را سينه به سينه به زمان حال رسانده اند. بنابراين از يك طرف با رويدادى بزرگ به نام نوروز مواجهيم و از طريق ديگر با يك سنت كهن كه همان آيين خنياگرى است روبه رو هستيم. اين دو پديده نه تنها در ارتباط با هم قرار مى گرفته اند، بلكه حتى مكمل و لازم و ملزوم هم نيز بوده اند. به ديگر سخن، آيين خنياگرى از طرفى با اسطوره ها و آيين ها و از طرف ديگر با شئون مختلف زندگى مردم پيوند داشته است و به همين دليل با آيين و رويداد بزرگى چون نوروز عجين بوده است. بدين ترتيب از ديرباز شاخه اى از سنت خنياگرى به شكل مستقل به نوروز پرداخته است. آنچه امروز از موسيقى مربوط به بهار و نوروز به دست ما رسيده است در چهار گروه اصلى قابل تقسيم است:
1- آيين نوروزخوانى:
نوروزخوانى يا بهارخوانى از جمله آيين هاى كهن ايرانى است كه تا چند دهه پيش به شكل گسترده ترى در بسيارى نواحى ايران به ويژه البرز شمالى و جنوبى، مازندران، گيلان و تالش و ديلمان، كومش، طالقان و... رواج داشت و امروز به شكل خيلى پراكنده در روستاهاى دوردست نواحى ياد شده مشاهده مى شود.
نغمه هاى نوروزخوانى، بسيار ساده و روان بوده و اين سادگى و روانى به دليل اين است كه نوروزخوانان معمولاً موسيقيدانان حرفه اى نبوده و از جمله مردم عادى روستا بوده اند.
2- ترانه هاى نوروزى
در برخى از نواحى ايران كه آيين نوروزخوانى متداول نبوده است، توصيف بهار و نوروز در قالب ترانه هايى چند صورت مى گرفته است. از آنجا كه اين نوع ترانه ها غالباً توسط خنياگران حرفه اى اجرا مى شده، معمولاً از پيچيدگى بيشترى در موسيقى برخوردار بوده است و از نظر فرم نيز تشكيل يافته تر هستند.
3- رديف دستگاهى و موسيقى قديم ايران
امروزه در رديف دستگاهى موسيقى ايران، چند گوشه با عناوين «نوروز عرب»، «نوروز صبا» و «نوروز خارا» در دستگاه راست پنجگاه و همايون اجرا مى شود. قدر مسلم آن است كه اين گوشه ها بازمانده و تداوم يافته نمونه هايى در موسيقى مقامى قديم ايران هستند.
در رساله موسيقى مقاصدالالحان نيز عناوين «نوروزات»، «نوروز اصل»، «نوروز حجازى» و «نوروز عجم» و... ذكر شده است.
4- نمايش ها و خرده نمايش هاى منسوخ شده همراه با موسيقى
در اين رابطه مى توان به چند نمايش نمادين اشاره كرد:
الف) كوسه برنشين
محتواى اين نمايش آيينى، بيرون راندن نمادين سرما و زمستان از بهار بوده است. اين نمايش تا چند دهه گذشته به ويژه در روستاهاى آذربايجان رواج داشته است. اين نمايش احتمالاً در قرن ۶-۵ هجرى با تغييراتى در شكل و هنگام برگزارى به دسته هاى «مير نوروزى» يا «پادشاه نوروزى» بدل شده است.
ب) آتش افروز
آتش افروزان بازيگران دوره گردى بودند با لباس هاى رنگارنگ زنگوله دار و صورتك كه از دسته هاى نوروزى خوانان محسوب مى شدند. اينان با خواندن آواز و رقصيدن و پرداختن به طنز و هجو و لودگى، ضمن سرگرم نمودن مردم، نوروز و بهار را نويد مى دادند.
ج) آتش باز
آتش بازان نيز به مانند آتش افروزان از جمله دسته هاى نوروزى خوانان بوده اند. اينان با لباس هاى رنگارنگ، اغلب مسخره و گريم غليظ به آتش بازى، خواندن آواز و انجام رقص مى پرداختند. جملگى آنچه ذكر شده در چارچوب آيين خنياگرى قابل تبيين و قابل توضيح است. با تغيير مناسبات اجتماعى در قرن اخير، وجوه مختلف آيين خنياگرى روبه زوال گذاشته و مى رود تا كم كم به طور كلى از صفحه فرهنگ و هنر اين سرزمين محو گردد.
محمدرضا درويشى
 www.nowruz.ir

نمايش «واى به حال عنكبوت ها اگر باد قاصدك ها را خبر كند» نوشته سيد على مرتضوى فومنى با كارگردانى رضا فياضى از بيستم فروردين ماه در تالار هنر به صحنه مى رود. به گزارش ايسنا، اين نمايشنامه كه در مسابقه نمايشنامه نويسى كودك و نوجوان جزو ۱۰ متن برتر اعلام شد و طى سال جارى در نخستين رپرتوار توليد تئاتر كودك در سطح فرهنگسراهاى تهران به اجرا رفت، حال و هواى متن «شاپرك خانوم» بيژن مفيد را دارد، اما در عين حال با آن نيز متفاوت است. نمايش دربيشه اى اتفاق مى افتد كه عنكبوت پيرى تار تنيده و جانورها را شكار مى كند. قاصدكى علت تاريكى بيشه را از تنه بريده درخت مى پرسد و اتفاقات ديگرى در جريان آن مى افتد.

سهراب سليمى نمايش «مهمانسراى دو دنيا» نوشته اريك امانوئل اشميت را مهرماه ۸۷ در تالار مولوى به صحنه مى برد. سليمى درباره اجرا و انتخاب گروه بازيگرى اين نمايش به مهر گفت: «بعد از مدت ها با تالار مولوى به توافق رسيديم و قرار شد مهرماه ۸۷ بعد از ماه محرم نمايش مهمانسراى دو دنيا را اجرا كنيم.» وى افزود: «با ۹۰ درصد بازيگران مد نظر صحبت كردم كه نتيجه آن اوايل سال ۸۷ به صورت قطعى مشخص مى شود. من بيشتر به توانايى هاى بازيگر متكى به باورهاى تمرينى معتقدم تا در تمرين با راهنمايى كارگردان و خلاقيت خود بتواند به نقش مورد نظر برسد.» اين كارگردان با اشاره به اينكه تمرين هاى «مهمانسراى دو دنيا» را از اواخر ارديبهشت ۸۷ آغاز خواهد كرد، برگزارى كارگاه آموزش كارگردانى و نمايشنامه نويسى را در فروردين ۸۷ در شهر زاهدان به همراه يكى از اساتيد نمايشنامه نويسى ديگر فعاليت هاى خود در سال جديد نام برد.

نحوه كشته شدن «آنتوان دو سنت اگزوپرى» نويسنده نامدار فرانسوى، با گذشت بيش از نيم قرن مشخص شد. به گزارش باشگاه خبرنگاران، در حالى كه حدود ۶۳ سال از كشته شدن «آنتوان دو سنت اگزوپرى» نويسنده فرانسوى قرن بيستم ميلادى مى گذرد، اطلاعات حاصل از تحقيق هاى چندين ساله نشان مى دهد كه هواپيماى خالق كتاب معروف «شازده كوچولو» مورد حمله يك هواپيماى شكارى آلمانى قرار گرفته و سقوط كرده است. بر اساس اين گزارش، خلبان آلمانى هواپيماى شكارى ياد شده كه اكنون ۸۸ سال دارد اعتراف كرده است كه در ماه جولاى سال ۱۹۴۴ ميلادى و در اواخر جنگ جهانى دوم، در جريان مأموريتى در منطقه اى در جنوب شرقى فرانسه، به هواپيماى ناشناسى تيراندازى كرده و موجب سقوط آن در دريا شده است. اين گزارش حاكيست، بررسى هاى طولانى مدت محققان فرانسوى و گردآورى اطلاعات و مدارك موجود در صحنه، سرانجام از چگونگى كشته شدن نويسنده نام آشناى داستان «شازده كوچولو» پرده براشت. گفتنى است، «سنت اگزوپرى» كه در خلبانى نيز تبحر داشت، در سال ۱۹۴۴ ميلادى به منظور عكاسى با هواپيماى خود به جنوب شرقى فرانسه پرواز كرد اما هرگز بازنگشت و بعدها قطعه هاى سوخته هواپيماى وى در آب هاى درياى مديترانه پيدا شد.

زمان اجراى نمايش «مرگ تدريجى آقاى تركاشوند» به كارگردانى مشترك رويا تيموريان و مسعود رايگان از اواخر فروردين به تير ۸۷ تغيير پيدا كرد. رويا تيموريان كارگردان و بازيگر اين نمايش در اين باره به خبرگزارى دانشجويان، توضيح داد: «در آغاز قرار بود اين نمايش زمستان سال جارى در مجموعه تئاترشهر به صحنه برود، اما به دليل طولانى شدن مراحل بازسازى و تعميرات تئاترشهر اجراى آن به تعويق افتاد.» او درباره تأخير دوباره در زمان اجراى اين نمايش گفت: «از آن جا كه تعدادى از بازيگران مورد نظر ما در پروژه هاى ديگرى سرگرم انجام كار بودند، زمان اجراى اين نمايش از فروردين به تيرماه تغيير پيدا كرد.» به گزارش ايسنا، نمايش «مرگ تدريجى آقاى تركاشوند» توسط مسعود رايگان نوشته شده و قرار است در تالار قشقايى مجموعه تئاترشهر به صحنه برود.

آيينه هنر: مؤسسه فرهنگى هنرى صبا اعلام كرد، در ايام نوروز و آغاز سال ،۸۷ درهاى خود را به روى اهل هنر خواهد گشود، تا فرصت بازديد از دو نمايشگاه همزمان خود را براى همه علاقمندان هنر ايران فراهم كند. با توافق برگزاركنندگان دوسالانه و مسئولان فرهنگستان هنر دو نمايشگاه هفتمين دوسالانه ملى نقاشى معاصر ايران و منتخب آثار اولين كارگاه هنر مقاومت، تمديد شده است و در روزهاى عيد نوروز از ساعت ۱۴ تا ۱۹ پذيراى عموم بازديد كنندگان خواهد بود. مؤسسه فرهنگى هنرى صبا همچنين اعلام كرده است،  داير بودن نمايشگاه هاى اين مجموعه دعوتى برخاسته از اين ضرورت است كه در روزهاى جشن و سرور شكفتگى طبيعت پيوند با هنر و سرچشمه هاى خلاق ذوق هنرى را از ياد نبريم و اين امر به تدريج الگويى براى تمامى مراكز فرهنگى هنرى كشور شود كه در روزهاى تعطيل نيز امكان ارتباط نزديك تر عموم مردم را با هنر و هنرمندان فراهم سازد.

تنديس هاى برنزى هزاران ساله استان لرستان در موزه «سرنوشى» شهر پاريس به نمايش گذاشته شده است. به گزارش باشگاه خبرنگاران، بيش از ۲۰۰ تنديس و مجسمه برنزى متعلق به استان لرستان در نمايشگاهى با عنوان «برنزهاى لرستان، رازهايى از ايران قديم» در موزه «سرنوشى» پاريس به نمايش گذاشته شده است. بر اساس اين گزارش، اين مجسمه هاى كوچك كه حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتيمتر ارتفاع دارند و به شكل انسان و يا حيوان ساخته شده اند، به حدود دو هزار سال پيش از ميلاد مسيح تعلق دارند. همچنين، در ميان اين تنديس هاى باستانى، آثار تاريخى ديگرى كه بيشتر جنبه تزئينى داشته اند از جمله آويزهاى لوستر، قاب هاى كوچك و سنجاق سر نيز ديده مى شود. بنابراين گزارش، اين نمايشگاه كه به عنوان مهم ترين نمايشگاه برگزار شده از آثار تاريخى استان لرستان در فرانسه از آن ياد شده است، تا ۲۲ ژوئن (اول تير ۸۷) به كار خود ادامه مى دهند.