گرايش نظام آموزشى فرانسه به ارزشهاى آمريكايى از جمله سودسالارى، بهره ورى با سرمايه محورى و رقابت مادى در مراكز آموزشى از مواردى است كه ذهن دانش آموزان، دانشجويان و اولياء فرانسوى را به خود مشغول كرده است. اين نگرانى از زمانى آغاز شد كه «نيكلا ساركوزى» رياست جمهورى فرانسه را در دست گرفت. پيش از انتخاب ساركوزى به رياست جمهورى فرانسه، نظام آموزشى اين كشور با چالشها و نگرانيهايى روبرو شده بود كه حل آنها به معضلى براى دست اندركاران فرانسوى تبديل گرديده بود. به گزارش ايرنا در اين چالش ها كه از هر دو سوى محافل حزبى و اتحاديه ها دامن زده مى شد و دولت فرانسه نيز در يك سوى ماجرا قرار داشت، ابتدا سخن با مهاجرت نخبگان فرانسوى به انگلستان، كانادا و آمريكا پيش آمد. سخن اين بود كه چرا دانشگاههاى فرانسه نمى توانند از سويى نيازهاى جديد علمى كشور را آنگونه كه هست برآورده كنند و از سوى ديگر حتى براى خود دانشگاهيان نيز جذاب و رضايت بخش نيست و آنان را به سوى ديگر كشورها روانه مى كند. يكى از مباحث بسيار پر رونق در اين زمزمه ها بحث اقتصادى كردن دانشگاههاى فرانسه بود كه بايد نظام رقابتى را جايگزين نظام آموزش كنونى كرد و با اين كار بر سرعت و رشد مراكز آموزش عالى افزود. با اين رهيافت مراكز آموزش عالى فرانسه بايد از دولت و نظام برنامه ريزى متمركز فاصله مى گرفتند و به سوى يك نظام رقابتى سرمايه اى پيش مى رفتند. در نظام رقابتى آمريكا كه درست مخالف جريان كنونى آموزش عالى در فرانسه است، اين بنگاههاى اقتصادى هستند كه جهت گيرى دانشگاهها و مراكز آموزش عالى را تعيين مى كنند. در نظام رقابتى ورود به مراكز آموزشى تابع سود و زيان اقتصادى است و اخذ پذيرش بسته به كاركرد و سمت وسويى دارد كه يك دانشجو مى تواند در طول تحصيل داشته باشد. بحث هزينه ها يكى از اساسى ترين زمينه هاى بروز اين جريان بوده است به گونه اى كه كاهش تأثير آموزش عالى و افت بازدهى مراكز آموزش عالى بارها به حساب نداشتن منابع مالى و ناتوانى از چرخش اقتصادى عنوان شده است. دولت فرانسه از مدتها پيش نشان داده كه نمى تواند مراكز آموزش عالى را به صورتى شايسته اداره كند، از سويى پايين بودن حقوق اساتيد و محققان آموزش عالى و آموزش ملى (مدارس) فرانسه به گونه اى است كه انگيزه اى براى ورود افراد در چرخه آموزشى اين كشور بوجود نمى آورد. همين شرايط سبب شد تا افراد جوان تر از فرانسه كوچ كنند تا با داشتن مدارك معتبر از دانشگاههاى اين كشور براى كار در كشورهاى انگليسى زبان از جمله آمريكا و كانادا رحل اقامت گزينند. ساركوزى با نيت جلوگيرى از روند مهاجرت نخبگان و جستجوى راه حلى براى تأمين نيازهاى مالى مراكز آموزشى عالى فرانسه تحول در نظام آموزشى اين كشور را آغاز كرد. خصوصى سازى آموزش عالى در فرانسه و واژگونى نظامى كه دهها سال بر اين كشور حاكم است، احزاب و شخصيت هاى زيادى را به واكنش وادار كرده است. غالب صاحب نظران بر اين باورند كه اين كشور با همه ويژگيهاى خود، يك نظام اجتماعى محور است. به اين معنا كه قدرت سنديكاها و گرايش هاى اجتماعى به اندازه اى در فرانسه ريشه دار است كه اجازه نمى دهد يك سرمايه دارى خصوصى و يا رقابتى تمام عيار در اين كشور حاكم شود. اين شرايط نظام اجتماعى در فرانسه بوجود آورده كه نه سايه يك دولت تصميم گير مقتدر را مى پذيرد و نه به سبك آمريكايى، دولتى بطور كامل متكى بر بخش خصوصى را تحمل مى كنند. بنابر اين بعيد به نظر مى رسد كه نظام آموزشى يكجانبه نگر آمريكايى بتواند در فرانسه اجرا شود، زيرا دانشجويان اين كشور و ديگر دانشجويانى كه از ساير كشورها براى كسب مدرك در نظام معتبر و رايگان به فرانسه آمده اند، قادر به تحمل آن نيستند. ولى دولت ساركوزى براى تغيير نظام آموزشى كنونى فرانسه مصمم است و با همه تهديدهايى كه مى شود بنا را بر تحقق آرمانهاى خود دارد. ساركوزى و خانم «والرى پكرس» وزير آموزش عالى فرانسه با وجود اينكه مى دانند حدود دو ميليون دانشجو مى توانند با ريختن به خيابانها وضعيت اجتماعى كشور را به هم بريزند، با اين همه به دنبال آن هستند كه دانشگاه هاى فرانسه را به چرخه رقابتى جهانى وارد كنند. سالها است كه دانشگاههاى فرانسه با همه قدمت و شهرت و داشتن پايگاهى كهن چون «سوربن» نمى توانند همپاى دانشگاههاى آمريكايى و حتى برخى دانشگاههاى انگليسى حركت كنند و اين مسأله براى فرانسويان حيثيتى شده است ساركوزى و پكرس از اينكه با وجود بالا بردن اعتبارات دانشگاهها هنوز دانشجويان و اساتيد ناراضى هستند، به خشم آمده اند. منتقدان آنها مى گويند كه اگر اصرار بر اصلاح نظام آموزشى موجب تنش هاى دانشگاهى شود و جوانان به خيابانها بريزند و دانشگاهها بسته شوند، خسارتى كلان بر بودجه خزانه تحميل مى شود.اين كار البته زمان «لوك فرى» وزير سابق آموزش ملى فرانسه دنبال شد ولى او شكست خورد. در ميان مسئولان دولتى نيز بسيارى با عقيده خانم پكرس موافق نيستند از جمله ساركوزى و «فرانسوا فيون» نخست وزير فرانسه كه از شروع اعتراضات دانشجويى بيم دارند. ساركوزى و فيون ضمن اينكه ناگزيرند از اعضاى دولت خود حمايت كنند ولى با اتخاذ تاكتيكهايى قصد دارند در صورت بروز اعتراضات دانشجويى وزير آموزش عالى را قربانى كنند. در ميان اعضاى حزب رئيس جمهورى فرانسه نيز بسيارى با جسارت هاى پكرس موافق نيستند و خواهان مدارا با اتحاديه ها و دانشجويان هستند. از سوى ديگر دانشجويان و اتحاديه ها نيز منتظر بهانه هستند تا بار ديگر فرياد اعتراض را عليه دولت فرانسه بلند كنند. خانم پكرس از تاكتيك هاى ديگرى نيز براى پيشبرد اهداف دولت ساكوزى استفاده مى كند به عنوان مثال او تلاش مى كند در عمل و تأكيد بر خواسته هاى دولت و اصلاحات مورد نظر جدى باشد ولى در گفتگوها با دانشجويان اجازه مى دهد تا آنان هر نوع اعتراضى را از وى با هر سليقه اى به عمل آورند. ولى رهبران دانشجويى مى خواهند با استفاده از موقعيت دولت را براى اجراى خواسته هاى خود تحت فشار قرار دهند. يكى از اشكالاتى كه به اعتقاد «پير ژروه» استاد تاريخ آمريكاى دانشگاه پاريس بر اصلاحات دولت ساركوزى وارد است، سوء برداشت زير بنايى پكرس از نظام آموزشى آمريكا است. به اعتقاد اين كارشناس پيش از اينكه پكرس نامى از هاروارد به عنوان يك مدل آموزش عالى ببرد، بايد ببيند اين دستگاه چگونه كار مى كند. به علاوه در آمريكا تمام هزينه هاى دانشگاهها توسط بخش خصوصى تأمين نمى كند و بخش عمده اى منابع مالى آنها از سوى دولت ارائه مى گردد، ولى دولت دخالتى در اداره دانشگاهها ندارد. نظام آموزش عالى در فرانسه از نرمش خاصى برخوردار است و به گفته برخى صاحب نظران هنوز مقتدرتر از نظام آموزش عالى آمريكا است. اين عده معتقدند كه اساس نظام آموزش عالى آمريكا بر اساس بهره گيرى از دانشمندان خارجى استوار است. آمار نشان مى دهد كه سرانه هزينه يك دانشجو در فرانسه يك سوم هزينه هاى نظام آموزش عالى آمريكا است، با اين وجود اين فارغ التحصيلان فرانسوى هستند كه در كنار ساير مهاجران علمى به آمريكا مى روند و نيازهاى فنى و علمى آن كشور را تأمين مى كنند. چند سالى است كه فرانسه از سنت مدارك تحصيلى خاص خود عدول كرده و به صف يگانه سازى اين مدارك با ساير كشورهاى اروپايى پيوسته است ولى هنوز كارشناسان آموزش عالى معتقدند كه ديپلم متوسطه فرانسه كه دشوارى گرفتن آن در جهان شهره است، معادل سال اول دانشگاههاى آمريكا است.درگير كردن نظام آموزش عالى فرانسه با بنگاههاى اقتصادى به ويژه بنگاههاى استانى و منطقه اى و تأمين بورس هاى مختلف از اين رهگذر مى تواند راهكار مناسبى براى اصلاحات در نظام آموزشى فرانسه باشد. بحث اصلاحات در قلب مباحث امروز جامعه فرانسه قرار دارد و دولت ساركوزى نگران آن است كه مشروعيت خود را با شورشى از سوى جوانان از دست بدهد. فرانسه خود سنتى بلند در آموزش عالى دارد كه ساركوزى بايد اصلاح آن را با جراحى درون دولتى مد نظر قرار دهد.