|
سازمان ناتو، در آرزوى گسترش
|
|
|
پيمان هاى نظامى و نسبت كشور هاى مختلف با اين پيمان ها همواره يكى از مهمترين و راهبردى ترين موضوعات در تحليل امنيت ملى كشور هاى مختلف محسوب مى شوند. توسعه سازمان پيمان آتلانتيك شمالى( ناتو) از منظر بسيارى از كارشناسان نه تنها دربردارنده ثبات و امنيت براى ايران نخواهد بود، بلكه منابع ناامن بزرگى را درمحيط امنيتى ايران تشديد مى كند. اين موضوع هنگامى اهميت بيشترى مى يابد كه در نظر داشته باشيم تحولات اين سازمان به گونه اى پيش مى رود كه درآينده بسيار نزديكى شاهد حضور بيشتر اين سازمان درمنطقه خواهيم بود. به گزارش ايسنا، گسترش حضور و نفوذ روزافزون ناتو در آسياى مركزى، قفقاز و مناطق ديگر پيرامون جمهورى اسلامى ايران ازجمله افغانستان و عراق، طرح تقاضاى پيوستن به ناتو از سوى برخى از كشورهاى منطقه و كشور هاى همجوار ايران و همچنين طرح جديد اين سازمان كه با جديت تمام روابط دوجانبه و چند جانبه اى را با كشورهاى حاشيه خليج فارس پيگيرى مى كند، از جمله نشانه هاى روشن روند پرشتاب نفوذ ناتو درمنطقه است.
تشكيلات و اركان ناتو
تشكيلات سازمان پيمان آتلانتيك شمالى را مى توان به سه بخش اصلى تقسيم نمود:
۱- شوراى آتلانتيك شمالى
۲- دبيرخانه
۳- كميته نظامى
دراين ساختار، شورا، دبيرخانه و ارگان هاى زيرمجموعه آن ها بخش غيرنظامى و كميته نظامى و نهادهاى زيرمجموعه آن بخش نظامى ناتو را تشكيل مى دهند.
شوراى آتلانتيك شمالى
شوراى آتلانتيك شمالى ركن اصلى ناتو است. همه كشورهاى عضو درآن نماينده دارند و داراى حق رأى مساوى هستند. تصميم گيرى در شوراى ناتو بر اساس اتفاق آرا انجام مى گيرد و هر كشور تنها حق يك رأى دارد. اين شورا در دوسطح تشكيل جلسه مى دهد:
۱- شوراى وزيران
۲- شوراى نمايندگان دائم
اجلاس شوراى وزيران
اجلاس شوراى وزيران، سالانه دو تا سه بار تشكيل مى شود و بسته به موضوع كار شورا، يك يا چند وزير به نمايندگى از هر كشور عضو درآن شركت مى كنند. رياست اين شورا در هر اجلاس برعهده وزير خارجه يكى از كشورهاى عضو است. شوراى وزيران مسئوليت تعيين خط مشى هاى كلى سازمان، رسيدگى و اخذ تصميم درمورد مسائل سياسى و امور اساسى، ادارى و مالى پيمان، همچنين برقرارى ارتباط ميان مقامات نظامى و غيرنظامى را عهده دار است.
اجلاس شوراى نمايندگان دائم
اجلاس شوراى نمايندگان دائم نيزدرسطح نمايندگان دائم كشورها كه همواره در بروكسل حضور دارند، برگزار مى شود. اين اجلاس هر هفته يك تا دوجلسه دارد. وظايف شوراى نمايندگان دائم، مطالعه مقدماتى و ارائه پيشنهاد درباره امورى است كه اتخاذ تصميم در مورد آن ها بايد از سوى شوراى وزيران به عمل آيد، همچنين شوراى نمايندگان دائم مسئوليت تعقيب سياست ها و تصميم هايى كه درسطح شوراى وزيران اتخاذ شده است را برعهده دارند.
گروه ها، كميته ها و مؤسسات تخصصى شوراى آتلانتيك شمالى
شوراى آتلانتيك شمالى (ناتو) علاوه براين دو شورا، تعدادى گروه و كميته تشكيل داده است تا مسائل مختلف سياسى، اجتماعى ، فرهنگى و غيره را كه به اين گروه ها يا كميته ها ارجاع مى شود، مورد مطالعه قراردهند. مهمترين اين كميته ها عبارتنداز: كميته مشاوران سياسى، كميته مشاوران اقتصادى، كميته بررسى سالانه، كميته تسليحات، كميته بودجه نظامى و... اين كميته ها نظارت خود را درقالب توصيه يا پيشنهاد، در اختيار شوراى ناتو قرارمى دهند. علاوه براين كميته ها، شوراى ناتو داراى موسسات تخصصى اى نظير «كالج دفاعى ناتو»، گروه «مشاوره براى توسعه»، «گروه تحقيقات فضايى»، «مركز تحقيقات زيردريايى» و «مؤسسه ارتباطات» است.
دبيرخانه:
ركن ديگر سازمان آتلانتيك شمالى، دبيرخانه اين سازمان است كه در رأس آن دبيركل قراردارد. دبيركل توسط شورا انتخاب و به كار گمارده مى شود. دبيركل رئيس شوراى نمايندگان دائم است و رياست جلسات شوراى نمايندگان و مسئوليت اداره دبيرخانه و امور مختلف شورا را برعهده دارد. دبيركل همچنين مسائل گوناگون را براى تبادل نظر به شورا پيشنهاد مى كند. وى به هنگام بروز اختلاف ميان كشورهاى عضو پيشنهادهايى براى حل اختلافات ارائه مى كند و اقدامات لازم را انجام مى دهد.
كميته نظامى
از ديگر نهادهاى پيمان ناتو، كميته نظامى است كه عالى ترين ركن نظامى ناتو محسوب مى شود. كميته نظامى را شوراى وزيران تعيين كرده و اختياراتى خاص را به آن تفويض مى كند. اين كميته متشكل از رؤساى ستاد ارتش كليه كشورهاى عضو است و دربرابر شورا مسئول و پاسخگوست. جلسات كميته نظامى دائمى نيست، اما حداقل دوبار در سال و يا زمانى كه ضرورتى ايجاب نمايد تشكيل مى شود. وظيفه كميته نظامى ارائه راه حل هاى مناسب براى مسائل نظامى به شوراى آتلانتيك شمالى است. رياست كميته هربار بر عهده يكى از اعضاست. برنامه ريزى و استمرار كار اين كميته را تشكيلاتى اجرايى كه نظامى است و «گروه دائم» نام دارد بر عهده دارد. درسال ۱۹۵۲ در كنفرانس ليسبون كميته اى به نام «كميته نمايندگان نظامى» تأسيس كرد كه نهادى دائمى است. اين نهاد متشكل از گروه دائم و نمايندگان ساير كشورهاى عضو است و مقر آن در واشنگتن قرار دارد. «كميته نمايندگان نظامى» با دادن اطلاعات و اخبار لازم با كميته نظامى همكارى دارد. زير نظر اين كميته نظامى، سازمان هايى فعاليت دارند كه ازجمله آن ها مى توان به «آژانس استانداردهاى نظامى»، «گروه مشاوران تحقيقات و توسعه فضايى» و «كالج دفاعى پيمان آتلانتيك شمالى» اشاره كرد. امّا فرماندهى عالى نظامى از مهم ترين سازمان هايى است كه زير نظر كميته نظامى فعاليت دارند.
فرماندهى عالى نظامى ناتو نيروهاى نظامى عضو پيمان ناتو را مى توان به سه دسته زير طبقه بندى كرد:
۱- نيروهايى كه تحت فرماندهى مستقيم ناتو قرار دارند .
۲- نيروهايى كه دو عضو پذيرفته اند درصورت وقوع جنگ با بسيج عمومى دراختيار ناتو قرار دهند.
۳- نيروهايى كه تحت فرماندهى ملى كشورهاى عضو پيمان ناتو قرار دارند.
فرماندهى سازمان آتلانتيك شمالى ازنظر جغرافيايى و سياسى به سه فرماندهى نظامى و يك گروه طرح ريزى ناحيه اى تقسيم شده است. حدود اختيارات هريك از فرماندهى ها با توجـه به عوامل مختلف ازجمله جنگ و صلح فرق مى كند.
الف: فرماندهى عالى اروپا (SACEUR) قلمرو اين فرماندهى از دماغه شمال تا درياى مديترانه و از اقيانوس اطلس تا شرق تركيه است.
ب: فرماندهى منطقه اقيانوس اطلس (SACLAND) حوزه آتلانتيك قلمرو اين فرماندهى از قطب شمال تا مدار رأس سرطان و از آب هاى ساحلى آمريكاى شمالى تا آب هاى ساحلى اروپا و آفريقا و پرتغال امتداد دارد.
ج: فرماندهى كانال مانش:
قلمرو اين فرماندهى كانال مانش و جنوب آب هاى درياى شمال است.
د: گروه طرح ريزى ناحيه اى كانادا و ايالات متحده آمريكا
اين گروه كه حوزه مسئوليت آن منحصربه آمريكاى شمالى است، طرح هاى دفاعى براى منطقه كانادا و ايالات متحده آمريكا را تدوين و به كميته نظامى ارائه مى دهد. در دهه ۱۹۹۰ درپى فروپاشى اتحاد شوروى و انحلال پيمان ورشو، تغييراتى در ساختار ناتو به وجودآمد كه بيشترين اين تغييرات دربخش فرماندهى عالى نظامى بود. در پى اين تغييرات:
۱- فرماندهى عالى مانش حذف شد.
۲- تعداد فرماندهى اروپا از چهار فرماندهى به سه فرماندهى كاهش يافت به گونه اى كه فرماندهى اروپاى شمالى و منطقه انگلستان در يكديگر ادغام و تبديل به يك فرماندهى به نام فرماندهى شمال غرب شدند كه مسئوليت سرزمين هاى نروژ، انگليس، درياى بالتيك، مانش و درياى شمال را عهده دار شد. پايگاه اين فرماندهى در انگليس قرارداده شد. همچنين تغييرات ديگرى نيز درحوزه هاى امنيتى ساير فرماندهى هاى اروپا پديد آمد. توسعه ناتو و اقدامات خارج ازقلمرو نكته مهم اين جاست كه سازمان پيمان آتلانتيك شمالى (ناتو)، بدون هياهو و جلب توجه زياد در حال تبديل شدن به سازمانى تقريباً جهانى است.اين اتحاديه كه براى محافظت از اروپاى پس از جنگ دربرابر اتحاد جماهيرشوروى تأسيس شده بود اكنون اهداف خود را در اقصى نقاط جهان دنبال مى كند. ناتو دراين فرايند هم گستره جغرافيايى و هم تنوع مأموريت هاى خود را بسط داده است و به اين منظور از طرح هايى، همچون «مشاركت آتلانتيك اروپا»، «مشاركت براى صلح» و «گفتگوى مديترانه» استفاده كرده است. ضرورت اقدام در مناطق خارج از اروپا كه در ادبيات ناتو «خارج از قلمرو» خوانده مى شود، به طور روزافزونى مورد تأكيداين سازمان درحال گسترش است و بدين منظور، كميته ها و گروه هاى جديدى براى ارتباط با مناطق جديدى كه در حوزه فعاليت ناتو قرارمى گيرند تشكيل شده و يا در حال تشكيل است. همان طور كه به دنبال طرح مشاركت براى صلح، كميته اى براى ارتباط ميان ناتو و كشورهاى اروپايى با قفقاز و آسياى مركزى ايجاد شد، كميته ديگرى نيز براى ارتباط هفت كشور طرح گفتگوى مديترانه و ناتو ايجاد شد و اخيراً هم پيشنهاد تأسيس كميته اى براى همكارى ميان كشورهاى عربى حاشيه خليج فارس و ناتو طرح شده است كه مقدمات همكارى و عضويت اين كشورها را در سازمان ناتو سازماندهى كند. اين پيشنهاد به دليل توجه خاص سازمان ناتو درسال جديد ميلادى به منطقه خليج فارس طرح شده است، دراين راستا نمايندگان ناتو گفتگوها و جلسات زيادى را با كشورهاى عربى حاشيه خليج فارس انجام داده اند. همچنين بازديد هاى متعددى نيز از اين كشورها براى فراهم آوردن زمينه هاى همكارى آن ها با سازمان پيمان آتلانتيك شمالى به عمل آورد ه اند.
|
