|
تركيه، دروازه ورود گاز به اروپا
|
|
|
مقامات مختلف كشورهاى اروپايى از چندى پيش و به دنبال بروز اختلاف گازى ميان روسيه و اوكراين و با اشاره به پيش بينى ناپذيرى رفتارهاى روسيه در حوزه گازى، ضرورت اتخاذ تدابيرى براى تأمين امنيت انرژى خود را مورد تأكيد قرار داده اند. در همين راستا، احداث خط لوله گازى ناباكو به صورت جدى در دستور آنها قرار گرفته كه هدف عمده آن كاستن از وابستگى اروپا به منابع و خطوط انتقال گاز روسيه است. در مقابل، روس ها نيز كه به هيچ وجه مايل به از دست دادن موقعيت برتر خود در بازار انرژى اروپا نيستند، تدابيرى را براى حفظ اين موقعيت از جمله ساخت خطوط لوله گاز جديد مورد توجه قرار داده و گام هاى عملى مختلفى را نيز در اين زمينه برداشته اند كه نمونه اخير آن سفر پوتين به تركيه و جلب موافقت مقامات اين كشور به ساخت خط لوله گازى جريان جنوبى و جريان آبى ۲ در خاك اين كشور است. به گزارش ايراس روسيه كه از چندى پيش با تعريف راهبرد تبديل شدن به ابرقدرت انرژى تلاش هاى وسيعى را در اين جهت مورد توجه قرار داده، به رغم بروز بحران مالى در عرصه جهانى و داخلى خود همچنان بر پيگرد اين راهبرد تأكيد دارد و مقاطع مختلف مقامات اين كشور از برنامه هاى بلنددامنه اين كشور در حوزه انرژى سخن به ميان آورده اند. اين در حالى است كه بروز بحران گازى ميان روسيه و اوكراين اسباب آن شده كه كشورهاى اروپايى عزم خود را براى كاهش وابستگى به منابع نفت و گاز روسيه از طريق ايجاد منابع و مسيرهاى جديد انرژى جزم كرده و در اين زمينه نيز برنامه هاى مختلفى از جمله ساخت خط لوله ناباكو را مورد توجه قرار دهند. بحث در خصوص ساخت اين خط لوله كه از چند سال پيش مورد توجه كشورهاى اروپايى قراردارد، با امضاء قرارداد آن در آنكارا ميان چهار كشور اصلى در مسير اين خط لوله در مرحله عملياتى شدن قرار گرفته و طبق برنامه ريزى ها قرار است بهره بردارى از آن در سال ۲۰۱۴ آغاز شود. اما همان طور كه اشاره شد، روس ها كه در عزم خود براى حفظ موقعيت برتر خود در بازار انرژى اروپا جدى هستند، اقدامات زيادى را براى كاهش تأثيرات خط لوله ناباكو بر اين موقعيت و حتى اخلال در ساخت آن به كار بسته اند كه از جمله اين اقدامات مى توان به قرارداد چندى پيش اين كشور با آذربايجان براى پيش خريد بخش اعظم توليدات گاز حوزه شاه دنيز ۲ اشاره كرد كه در برخى منابع خبرى روسى از اين قرارداد به چكه در خط لوله ناباكو تعبير شد. در همين راستا، پوتين با سفر به تركيه تلاش هايى را نيز براى همراه كردن اين كشور با برنامه هاى بلنددامنه گازپروم و ايجاد جلوگيرى از تحقق نهايى اهداف خط لوله ناباكو به كار گرفت كه حسب ظاهر با موفقيت هايى نيز همراه بوده است. روسيه با تعريف تركيه به عنوان حائز بودن موقعيت ممتاز در ترانزيت گاز منطقه به اروپا تلاش دارد تا اين كشور را در راستاى مطامع بلنددامنه گازى خود تعريف كرده و از همراهى بيشتر اين كشور با كشورهاى اروپايى مخالف روسيه و خط لوله ناباكو كم كند. موقعيت ممتاز تركيه به لحاظ ترانزيتى نيز قابل ترديد نيست. اين كشور در صورت هر نوع خط لوله جديدى كه صدور گاز به مقصد جنوب اروپا را مورد نظر داشته باشد، از جمله ناباكو، جريان آبى ۲ و جريان جنوبى در مسير اين خطوط قرار مى گيرد و كشورهاى صادركننده و واردكننده مجبور به جلب موافقت اين كشور در اين خصوص هستند. سفر پوتين به آنكارا و مذاكره با مقامات اين كشور در باب انرژى نيز در وهله نخست براى تحقق همين منظور صورت گرفت. شايان ذكر است كه هرچند روسيه از مدت ها پيش، احداث خط لوله ناباكو را به دلايل مختلف از جمله موازى بودن آن با خط لوله جريان جنوبى كه اين كشور در پى احداث آن است و همچنين به دليل فقدان گاز لازم براى تأمين آن غيرمنطقى و غيرعملياتى توصيف كرده، اما رسانه هاى روسى از موفقيت پوتين به يافتن راه حلى ميانه براى همراهى اين دو خط خبر دادند. بر اساس توافقات صورت گرفته، مقامات تركيه طى سفر پوتين به آنكارا، موافقت خود را با ساخت خط لوله جريان جنوبى از خاك اين كشور و از كف درياى سياه اعلام كردند كه اين موضوع موفقيتى مهم براى روسيه در جهت تحقق اهداف پيش گفته در پيگرد برنامه هاى گازى خود از يك سو و ايجاد ابهام بيشتر در منطقى بودن ساخت خط لوله ناباكو دارد. بر اساس اين توافق، شركت گاز پروم تا نوامبر ۲۰۱۰ به ساخت خط لوله جريان جنوبى مبادرت خواهد كرد و از قرار معلوم رجب طيب اردوغان موافقت خود را با ساخت خط لوله جريان آبى ۲ نيز اعلام كرده است. اين لوله كه با ظرفيت ۱۶ ميليارد متر مكعب در سال در برنامه هاى اصلى گازپروم قرار دارد، قرار است گاز مورد نياز تركيه، اسرائيل، لبنان، سوريه و قبرس را تأمين نمايد. با اين ملاحظه و با عنايت به اين قراردادها، تركيه نقش مهمى را در موفقيت روسيه در به دست گرفتن بخش مهمى از بازار گاز شرق مديترانه و جنوب اروپا به عهده خواهد گرفت. اما در مقابل اين ازاء تركيه به روسيه، آنكارا نيز مابه ازاء هاى مشخصى از مسكو دريافت خواهد كرد كه از آن جمله مى توان به همكارى شركت هاى تركيه اى با گازپروم براى فروش گاز روسيه به كشورهاى خاورميانه اشاره كرد كه بر اساس آن قرار است شركت هاى آكسا (تركيه) با شركت «گازپروم اكسپورت» اقدام به ايجاد يك شركت مشترك به اين منظور نمايند. در اين ميان، افزون بر مقادير قابل ملاحظه ارز كه از ناحيه ترانزيت گاز نصيب تركيه مى شود، اين كشور مى توان به عنوان يك ترانزيت كننده معتبر، موقعيت ژئوپوليتيكى خود را در منطقه از اين قبل نيز افزايش دهد. همچنين روسيه به تركيه قول داده كه به اين كشور در ذخيره گاز زيرزمينى آن كمك كند. علاوه بر اين، روسيه ضمن حمايت از خط لوله نفتى سامسون جيحان، موافقت خود را با تأمين بخشى از نفت اين خط لوله اعلام داشته و اين در حالى است كه تا چندى پيش، مسكو اين خط لوله را رقيب مهمى براى خط لوله بورگاس- الكساندروپولوس معرفى و رويكرد مثبتى نسبت به آن نداشت. با اين وجود، به اعتقاد برخى آگاهان، روسيه همچنان اين دو خط لوله را رقيب يكديگر مى داند، اما به واسطه برنامه هاى بلندمدت خود در حوزه گاز از جمله خط لوله جريان جنوبى، به دادن اين امتياز به تركيه براى جلب موافقت آن در حوزه گازى رضايت داده است. اما به اعتقاد تحليلگران، مهم ترين دستاورد تركيه از سفر پوتين به اين كشور را مى توان پذيرش موجوديت يافتن خط لوله گازى ناباكو از سوى روسيه دانست. پوتين خلال اين سفر تصريح كرد كه خطوط لوله ناباكو و جريان جنوبى در اساس با يكديگر مغايرتى ندارند. روسيه اين دو خط لوله را رقيب هم نمى داند و بازار وسيع گاز اروپا ظرفيت فعاليت براى همه طرف ها را دارد. پوتين همچنين در ديدار با اردوغان تأكيد كرد كه اين دو خط لوله به صورت منفردانه مى توانند نسبت به تأمين نياز كشورهاى متقاضى اقدام كنند و هر چه زيرساخت ها در اين زمينه توسعه بيشترى پيدا كند، ثبات و امنيت انرژى در اروپا افزايش بيشترى خواهد يافت. با همين ملاحظه، او تأكيد كرد كه روسيه با تركيه در خصوص راه حلى مصالحه جويانه درخصوص اين دو خط لوله با يكديگر به توافق رسيده اند. با اين وجود، همان طور كه مقامات روسيه پيش از اين تأكيد كرده اند اين كشور عمليات ساخت خط لوله جريان جنوبى را از نوامبر ۲۰۱۰ آغاز خواهند كرد كه به نظر مى رسد هدف از اين تسريع، پيشى گرفتن از خط لوله ناباكو براى ارسال گاز به جنوب اروپا باشد كه طبق برنامه ريزى ها قرار است تا سال ۲۰۱۵ به ظرفيت اسمى خود (۶۳ ميليارد متر مكعب در سال) برسد. اين در حالى است كه بر اساس برنامه ريزى مقامات اروپايى مشاركت كننده در خط لوله ناباكو، در صورت تأمين اعتبار اين خط عمليات ساخت آن در سال ۲۰۱۱ آغاز و اولين مرحله از گاز آن در سال ۲۰۱۴ به اروپا عرضه خواهد شد تا به ظرفيت اسمى خود (۳۱ ميليارد متر مكعب گاز در سال) برسد. بايد خاطر نشان شد، كه هرچند يكى از اهداف روسيه از احداث خط لوله جديد كاهش وابستگى خود براى ترانزيت گاز به اروپا از طريق اوكراين است (با عنايت به اينكه هم اكنون بيش از ۸۰ درصد گاز صادراتى روسيه به اروپا از خاك اوكراين مى گذرد) لذا تأكيد بر آن است كه حتى در صورت راه اندازى خطوط لوله جريان جنوبى و شمالى نيز تنهاى ميزانى از وابستگى روسيه به اوكراين در اين خصوص كاهش مى يابد و اهم اين وابستگى حفظ خواهد شد. به هر تقدير و هرچند چندى پيش بلغارستان اعلام كرد كه در ديدگاه هاى خود در خصوص خط لوله جريان جنوبى و همكارى با روسيه در اين زمينه تجديد نظر كرده، اما با عنايت به مشكلات بيشتر خط لوله ناباكو، تحليلگران احتمال موفقيت روسيه و خط لوله جريان جنوبى براى به دست گرفتن بازار جنوب اروپا را بيش از ناباكو مى دانند كه اين احتمال با همراهى اخير آنكارا با مسكو نيز بيشتر شده است.
|