Abrar Newspaper

سفر «امامعلى رحمان» رئيس جمهور تاجيكستان به روسيه هفته گذشته انجام شد. از مهم ترين ويژه گى هاى اين سفر شايد آن باشد كه اين سفر يكى از محدود سفرهاى دولتى يك رئيس جمهورى به كشور شريك راهبردى است كه بر خلاف انتظارها بدون امضاى حتى يك سند همكارى فى مابين به پايان رسيد. به گزارش ايران شرقى، در آستانه سفر رئيس جمهورى تاجيكستان به مسكو اغلب رسانه هاى خبرى منطقه و محافل سياسى بر اين نكته تا كيد كرده بودند كه مسأله نحوه ادامه حضور نظامى روسيه در تاجيكستان يكى ازمحورهاى اصلى مذاكرات «رحمان» با مقامات ارشد روسيه خواهد بود . بخصوص اينكه محافل كارشناسى ، سياسى و رسانه اى تاجيكستان طى هفته هاى اخير و بويژه قبل از سفر رئيس جمهور تاجيكستان به روسيه اين موضوع را به مسأله داغ تبديل كرده بودند ، انتظار اين بود كه بحث در مورد ادامه حضور نظامى روسيه در قلمرو تاجيكستان در سفر«رحمان» به مسكو بطور جدى مطرح گردد و موضوع پرداخت اجاره بها از سوى روسيه براى تاجيكستان بابت اين پايگاه حل گردد. برخى از رسانه ها حتى به ميزان مبلغ مورد درخواست دوشنبه از مسكو اشاره كرده و تاكيد كردند دولت دوشنبه از روسيه مبلغ ۳۰۰ ميليون دلار در سال بابت اجاره بهاى پايگاه نظامى تقاضا دارد. براساس اطلاع رسانه هاى خبرى منطقه از جمله روسيه موضوع حضور نظاميان روس در تاجيكستان در جريان سفر «امامعلى رحمان» به مسكو بطور جدى مطرح نگرديده است و هيچ تغييراتى در زمينه حضور پايگاه ۲۰۱ نظامى روسيه مستقر در تاجيكستان حد اقل در پنج سال آينده بعمل نخواهد آمد و اين نيروها بدون پرداخت هزينه اى در اين كشور باقى خواهند ماند. «آناتولى سردوكف» وزير دفاع روسيه پس از ملاقات «امامعلى رحمان « و «دميترى مدودف» در مسكو گفت: «مسكو و دوشنبه در حال بررسى و آماده كردن سند جديدى در رابطه با نحوه ادامه حضور پايگاه ۲۰۱ نظامى روسيه در تاجيكستان هستند و از سال ۲۰۱۴ ميلادى احتمال دارد روسيه براى حضور اين پايگاه در تاجيكستان هزينه پرداخت نمايد». به گفته وزير دفاع روسيه بر اساس توافقنامه فعلى ميان مسكو و دوشنبه در مورد حضور پايگاه نظامى روسيه در تاجيكستان كه تا سال ۲۰۱۴ ميلادى اعتبار دارد ، نظاميان روسى همچنان بدون پرداخت هيچ گونه هزينه اى در اين كشور باقى خواهند ماند. پايگاه نظامى روسيه در تاجيكستان در سال ۲۰۰۵ ميلادى در چارچوب لشكر ۲۰۱ روسيه كه از سال ۱۹۹۳ بر اساس توافق دوجانبه در اين جمهورى مستقر شده بود ، تاسيس يافت كه شامل حدود ۷ هزار نيروى نظامى ، ۴۵۰ تانك و نفربر و تعداد زياد جنگنده ها و بالگردهاى نظامى مى باشد . يكى ديگر از مسائل مورد بحث رئيس جمهور تاجيكستان با مقامات بلندپايه روسيه موضوع همكاريهاى دو كشور در زمينه انرژى بوده است . اگر چه مسكو در راستاى همكاريهاى انرژى با دوشنبه در زمينه احداث نيروگاه برق آبى موسوم به «راغون» در تاجيكستان به تعهدات خود عمل نكرد اما نيروگاه ديگرى را با نام نيروگاه برق آبى «سنگتوده -۱» در تاجيكستان بنياد كرد . اين نيروگاه با مشاركت روسيه احداث گرديد و تابستان گذشته با حضور «امامعلى رحمان» و «ديميترى مدودف» روساى جمهور دو كشور افتتاح و مورد بهره بردارى قرار گرفت . اما طى اين مدت روسيه كه خودرا مالك اصلى نيروگاه «سنگتوده-۱» مى داند بارها تاجيكستان را به عدم پرداخت مبلغ استفاده نيروى برق اين نيروگاه متهم كرده است. بر اساس اطلاع رسانه هاى خبرى روسيه از زمان بهره بردارى نيروگاه برق آبى «سنگتوده -۱» تا كنون تاجيكستان مبلغ ۳۰ ميليون دلار به روسيه بدهكار شده است ، كه اين مسأله نيز در سفر «رحمان » به روسيه يكى از مسائل مور بحث طرفين بوده است. به گفته «سرگى شماتكو» وزير انرژى روسيه پس از بررسى اين مسأله جدول زمانى پرداخت بدههاى تاجيكستان بابت مصرف نيروى برق نيروگاه «سنگتوده-۱» تدوين شده كه جانب روسيه با آن موافق است . طى ماههاى آخر و بويژه پس از تصويب قانون جديد زبان تاجيكى در پارلمان تاجيكستان رسانه هاى خبرى روسيه از محدود شدن و برخى از رسانه ها از محو شدن زبان روسى از جامعه تاجيكستان سخن به ميان آوردند و تا جاى كه سر و صداهاى زيادى در اين ارتباط به راه اندخته شد . «آمامعلى رحمان» در جريان نشست مطبوعاتى مشترك با همتاى روسى خود در رابطه با اين موضوع ضمن انتقاد از برخى
رسانه هاى گروهى روسيه كه سرو صداهاى زيادى را پيرامون اين مسأله به راه انداخته اند گفت : «زبان روسى در تاجيكستان به عنوان زبان معاشرت بين ملت ها همچنان باقى خواهد ماند ».وى اضافه كرد : «جايگاه زبان روسى در قانون اساسى تاجيكستان درج گرديده و بدون تغيير باقى خواهد ماند» . با اين اوصاف سفر دولتى رئيس جمهورى تاجيكستان كه از مدتها قبل برنامه ريزى شده بود و به دلايل مختلف به تاخير افتاده بود ، انجام شد . اما همان طورى كه در ابتداى اين مطلب اشاره گرديد اين سفر بدون امضاى هيچ سندى به پايان رسيد. در حالى كه انتظارها از اين سفر بخصوص در جامعه تاجيكستان خيلى بيشتر بود . حد اقل اين انتظار وجود داشت كه در جريان سفر «رحمان» به مسكو در زمينه پرداخت اجاره بها از سوى روسيه بابت حضور پايگاه نظامى خويش در تاجيكستان و يا همكاريهاى دو كشور در زمينه انرژى توافقات مشخص ترى حاصل گردد . اما آنچه برخى از كارشناسان و محافل خبرى بر آن تاكيد دارند اين است كه سفر رئيس جمهور تاجيكستان به روسيه و ديدار و گفتگوى وى با مقامات بلندپايه اين كشور از جمله «ديميترى مدودف» همتاى روس وى مى تواند تا حدودى از سردى روابط ميان دو كشور كه به علل مختلف در اين اواخر بر مناسبات دو كشور سايه افكنده بود ، بكاهد.
نگرانى ها از بى توجهى به استقلال تاجيكستان
در مقاله ديگرى در رابطه با تاجيكستان راجع به تأسيس اين كشور آمده است: ۱۴ اكتبر ۱۹۲۴ جمهورى خود مختار تاجيكستان در هيأت ازبكستان تاسيس شد و پس از پنج سال در ۱۶ اكتبر ۱۹۲۹ تاجيكستان به عنوان جمهورى مستقل در شاكله اتحاديه جمهورى هاى شوروى سوسياليستى موجوديت خود را اعلام كرد. هر چند اين دو رويداد تاريخى در جهت بقاى ملت و دولت تاجيكستان مهم ارزيابى مى شود، اما پس از كسب استقلال تاجيكستان اين رويداد هاى مهم به دست فراموشى سپرده شده است. به گزارش ايراس، اين دو رويداد مهم در تقويم امروزى تاجيكستان وجود خارجى ندارد و خلال ۱۸ سال اخير هيچ گونه اقدامى جهت تكريم و تجليل اين تحولات مهم صورت نگرفته است. هر چند طى هفته هاى اخير حزب كمونيست تاجيكستان در نامه اى به امام على رحمان، رئيس جمهور اين كشور خواستار برگزارى جشن ۸۰ سالگى جمهورى شوروى سوسياليستى تاجيكستان شده، اما دولت تاجيكستان هنوز پاسخى به اين درخواست نداده است. اين در حالى است «شادى شبدالوا»، رهبر حزب كمونيست تاجيكستان معتقد است؛ از آن جا كه رهبران جمهورى تركستان و بخارا بيشتر ترك ها و ازبك ها بودند، لذا هيچگاه به تاجيكان امكان و اجازه ايجاد تاجيكستانى مستقل را ندادند. چرا كه آنها در مقام پان تركيست هاى منطقه قصد داشتند در آسياى مركزى جمهورى واحد تركستان با تابعيت تركيه تشكيل دهند. ازبك ها مى خواستند كه تاجيك ها به صورت مستقل وجود نداشته باشند و خلق تاجيك در حيات و شاكله ازبكستان به بقاء خود ادامه دهد. از ديد كارشناسان تاجيك، چنين اهداف نادرستى زير عنوان پان تركستان و ازبكستان در آن دوره، رهبران وقت جمهورى خود مختار تاجيكستان بويژه «نصرت ا... ماخسوماف» را وادار كرد تا براى ايجاد جمهورى مستقل در اين كشور تلاش و مشقت زيادى به خرج دهند. همچنين صدرالدين عينى، بانى ادبيات معاصر تاجيك با تاليف كتاب «نمونه ادبيات تاجيك» ثابت كرد كه تاجيك ها حق داشتند جمهورى مستقلى تشكيل دهند. با گذشت پنج سال و به دنبال تلاش ها و جان فشانى هاى فرزندان فرزانه ملت تاجيك در ۱۶ اكتبر ۱۹۲۹ تاجيكستان به جمهورى شوروى سوسياليستى تبديل شد. اما اين بار نيز بزرگترين شهر هاى تاجيكستان يعنى بخارا ، سمرقند و فرغانه در شاكله ازبكستان باقى ماندند. هم از اين رو است كه پروفسور رحيم مسوف، رئيس پژوهشگاه تاريخ و باستان شناسى تاجيكستان اين تقسيمات حدود جغرافيايى در آسياى مركزى را « تبر تقسيم » مى نامد. با اين وجود، برخى بى عدالتى هاى ۱۴ اكتبر ۱۹۲۴ و ۱۶ اكتبر ۱۹۲۹ را واقعيت هاى سرنوشت ساز براى ملت و دولت تاجيك مى دانند و بر اين باروند كه اين تحولات بستر مناسب براى خودشناسى ملى تاجيكان را فراهم كرد. به عبارت ديگر بايد گفت؛ «در فرآيند تثبيت و خود شناسى تاجيكستان كار هاى زيادى صورت گرفت. امروز كه خوشناسى مى گوئيم از سال ۱۹۲۴ آغاز شد و سال ۱۹۲۹ اين خودشناسى قوام بيشترى پيدا كرد. آن خودشناسى كه تاجيكان به آن تاكيد مى ورزند و به آن افتخار مى كنند چيزى نيست كه يك باره به آن دست يافته باشند بلكه دستاوردى است كه در طول۷۰ سال به دست آمده است. با اين وجود، متاسفانه مسئولان دولت تاجيكستان از پاسخ به عدم توجه به برپايى جشن ۸۰ سالگى تاسيس جمهورى شوروى سوسياليستى در سطح دولتى و با برگزارى برنامه هاى مختلف جشن بزرگداشت ، خوددارى مى كنند. از ديد رهبر حزب كمونيست تاجيكستان؛ علت اين برخورد دولت اين است كه در صورت برپايى اعيادى بدين مناسبت، گويا شكلى از برگشت به وضعيت گذشته شكل مى گيرد . اما اين در حالى است كه برگشتى وجود ندارد، البته تحولاتى از آن دوره به خصوص در حوزه هاى اقتصاد ، معارف ، بهداشت و غيره مثبت بوده، اما بعضى اشتباهات نيز رخ داده است. با اين وجود، خطا ها را بايد كنار بگذاريم و با ديدى مثبت به قضايا نگاه كنيم. بيشتر دانشمندان تاريخ شناس تاجيك نيز بر اين نظراند كه بايد دولت روندهاى مهم مربوط به تاسيس جمهورى تاجيكستان در دوران شوروى را اكرام كند. زيرا به باور آنها؛ ناديده گرفتن اين رويداد هاى مهم تاريخى از سوى دولت تاجيكستان ناسپاسى به مردم تاجيك است. آن چه به بزرگداشت تاسيس جمهورى تاجيكستان مربوط مى شود اين است كه فرهنگستان علوم تاجيكستان مجموعه اى را منتشر كرده كه مقالات و گزارشات علمى و عالمانه محققان تاجيك را در باره تحولات دهه ۱۹۲۰ در بر مى گيرد. به اين ترتيب اين مجموعه تنها اقدامى كه خلا ۸۰ سال پيش در جهت تجليل از تاسيس جمهورى تاجيكستان برداشته شده است.