Abrar Newspaper

از آغاز شروع زمزمه هايى مبنى بر تلاش دو دولت همسايه تركيه و ارمنستان براى خروج از بن بست موجود در روابط و نيز در پى سفر سال گذشته عبدالله گل، رئيس جمهور تركيه به ايروان براى تماشاى ديدار تيم هاى ملى فوتبال دو كشور، اين روند كه ديپلماسى فوتبال نام گرفت، همواره موافقان و مخالفان فراوانى در گستره ملى، منطقه اى و جهانى داشته و دارد. در اين ميان آنچه مهم است هر چه به امضاى پروتكل هاى عادى سازى روابط بين وزراى خارجه ارمنستان و تركيه نزديك تر شده ايم، اين تضادها و حمايت ها با رشد چشمگيرترى مواجه بوده است. به طورى كه پيامد ها ى امضاى پروتكل توسط دو دولت تا كنون از مباحث مهم جامعه سياسى دو كشور تركيه و ارمنستان بوده و بر سر آ ن مخالفت هاى بسيارى شكل گرفته كه به همين سبب، عملياتى شدن اين اسناد با ابهام روبه رو شده است. به گزارش ايراس اين سدها و موانع در واقع مى تواند باعث ايجاد سد محكمى د ر ادامه مسير عادى سازى روابط دو كشور باشد، چه اينكه مخالفان روند عادى سازى و پروتكل امضا شده بين دو كشور با ادامه سياست خويش، دولتهاى آنكارا و ايروان را در مقابل ادامه راه عادى سازى روابط با فشارها و مشكلات بسيارى روبرو ساخته اند.
مخالفان تركيه اى روند عادى سازى روابط
پس از بروز شبه كودتا و بركنارى نجم الدين اربكان اسلام گرا در يك دهه پيش از سوى محافل و احزاب كماليست با كمك ارتش، فضاى سياسى در تركيه به نحو چشمگيرى تشديد شده است. در واقع گام گذاردن تركيه در هزاره سوم با پيروزى قاطع حزب عدالت و توسعه به رهبرى اردوغان و پس از آن تشكيل دولت بوسيله اين حزب و سپس تصرف جايگاه رياست جمهورى، اين احزاب پان ترك ، لائيك و طرفدار انديشه هاى آتاتورك بودند كه از آينده تركيه هراسان شدند. آينده اى كه به گمان آنان مى تواند با به دست گرفتن قدرت مطلق از سوى احزاب اسلام گرايى همچون عدالت و توسعه قانون اساسى تركيه، نظم سياسى گذشته و تماميت ارضى كشور ترك را خدشه دار سازد. بر اين اساس مخالفان با توجه به توان و قدرت خود چه در ارتش و چه در ساختار و محافل سياسى، نظامى و قضايى سد هايى بر راه سياست هاى دولت اردوغان گذاشته اند. در اين ميان عدم وجود شرايط مطلوب، حمايت هاى داخلى از حزب عدالت و توسعه، تغييرات گسترده اجتماعى سياسى در كشور، تغيير شرايط بين المللى و فشارهاى دولت هاى اروپايى باعث ناكام ماندن بسيارى از طر حهاى مخالفان كماليست و پان تركيست گرديد. سفر عبدالله گل رئيس جمهورى اين كشور به ارمنستان با توجه به سال ها تيرگى روابط و قطع مناسبات ديپلماتيك، اقدامى تاريخى و تابوشكن در سياست خارجى آنكارا بود. ادعاى ارمنستان به نسل كشى ارامنه در دوران ترك هاى عثمانى، اصلى ترين مساله تيرگى روابط دو كشور در طول ساليان گذشته بوده است. با اينكه پس از بازگشت از اين سفر، براساس نظرسنجى ها حدود
۶۷ درصد از مردم تركيه از اين سفر استقبال كردند اما احزاب مخالف دولت و احزاب سكولار، اين سفر را اشتباهى تاريخى و توهين به ملت تركيه مى دانندبر اين اساس حزب حركت ملى گراى تركيه گفته است: رئيس جمهورى تركيه نبايد براى تماشاى يك مسابقه فوتبال به كشورى برود كه از بدو پيدايش، تخم هاى كين و دشمنى با تركيه كاشته است. احزاب ملى گرا از اينكه تركيه موضوع قره باغ را از فهرست پيش شرط هايش حذف كرده است خشمگين هستند چنانچه رهبر حزب جمهوريت معتقد است ارمنستان همچنان دشمن اول تركيه است.در اين ميان سران احزاب جمهوريخواه خلق، دمكراتيك و سران احزاب مخالف دولت تاكيد كردند، كه پيش از برقرارى روابط رسمى سياسى ميان آنكارا و ايروان «اشغال منطقه قره باغ كوهستانى بايد پايان يابد. به علاوه حزب جمهورى خواه خلق» بزرگترين گروه مخالف در تركيه، دولت را به تسليم در برابر فشار دولت هاى خارجى متهم مى كند و از سوى ديگر مهمت ساندير، معاون دبير كل حزب راستگراى «جنبش ملى گرا» تركيه نيز از امضاى توافقنامه زوريخ با عنوان «روز سياه» براى تركيه ياد كرده است كه اتحاد استراتژيك با كشور آذربايجان را به خطر مى اندازد. مخالفان معتقدند كه ممكن است پارلمان تركيه همچنين خواستار ايجاد پروتكل جديد براى مناقشه قره باغ كوهستانى باشد كه
برخلاف اين پروتكل ها است و حتى گروهى بر اين عقيده اند كه ۹۵ درصد مردم تركيه مخالف امضاى پروتكل بوده اند و دولت تركيه با فشار آمريكا و غرب اين اقدام را انجام داده است و براى جلوگيرى از آن مقاومت مردم تركيه ضرورى است.چرا كه سياستهاى دولت كنونى تركيه با منافع آذربايجان تضاد دارد. اين فشارها و اتهامات بر آنكارا آنچنان زياد است كه رجب طيب اردوغان نخست وزير تركيه به مردم كشورش گفت: در هنگام پخش سخنان رهبران احزاب مخالف از شبكه هاى تلويزيونى، از نگاه كردن بچه ها به تلويزيون جلوگيرى كنيد.
مخالفان ارمنى
الف: مخالفان داخلى
قبل وپس از امضاى پروتكل سوئيس مخالفت هاى داخلى با اين روند وجود داشت و كنگره ملى ارمنستان (متشكل از چند حزب مخالفت دولت) به رهبرى لئو تر پتروسيان، رئيس جمهور پيشين اين كشور و مخالف اصلى دولت فعلى و همچنين فدراسيون انقلابى ارمنستان (داشناكسيتون)، ضمن تأكيد بر مخالفت خود با روند آغاز شده براى عادى سازى روابط با تركيه، از پذيرش درخواست دولت براى مذاكره در اين خصوص امتناع كرده اند. كنگره ملى ارمنستان، ايجاد هرگونه كميسيون تاريخى به اين منظور را خيانت دولت به تاريخ و ملت ارمنستان مى دانند و آن را عقب نشينى در برابر تركيه و زمينه ساز بسترى براى تحريف واقعيت ها مى دانند. هر چند مخالفت كنگره ملى ارمنستان و شخص پتروسيان براى عادى سازى روابط با تركيه، در حالى صورت مى گيرد كه در زمان رياست جمهورى وى او موافق مذاكره با تركيه و حتى آذربايجان بدون هرگونه
پيش شرط بود. با اين حال، او و حزبش در شرايط كنونى با تغيير موضع، به يكى از مهم ترين مخالفان دولت و روند عادى سازى روابط با تركيه تبديل شده اند. افزون بر اين، حزب داشناكسيون، ديگر حزب مخالف دولت ارمنستان مخالفت خود را با موضوع بازگشايى مرزهاى ارمنستان و تركيه به صراحت ابراز داشته است. چرا كه به اعتقاد مقامات اين حزب، اين اقدام به معناى به رسميت شناخته شدن مرزهاى موجود دو كشور در حالى كه تركيه بخش هايى از خاك ارمنستان را زير اشتغال دارد است.گذشته از اين احزاب اپوزيسيون و موافق دولت تصويب پروتكل را به امضاى نخستين پارلمان تركيه مشروط كرده اند. حزب ميراث ارمنستان هم ضمن مخالفت با برقرارى رابطه با تركيه خواستار برگزارى همه پرسى شد.حزب داشناكسيون هم با انتقاد شديد از سياست خارجى ارمنستان از ائتلاف با حزب حاكم خارج شد،رهبر اين حزب مى گويد تركيه همه شرايطش را به ما تحميل كرده است.
ب: دياسپوراى ارمنى
ارمنيان از مردمانى هستند كه بنا به دلايل مختلفى بويژه سركوب عثمانى ها در بسيارى از كشورها پراكنده اند اينان اقليت هاى مهمى را در كشورهاى مهم و تاثيرگذار اروپايى، آمريكايى و آسيايى تشكيل مى دهند. اما اتحاد و انسجام آنان در اين كشورها از آنان اقليت هاى صاحب نفوذى ساخته است چنانچه داراى لابى سياسى قدرتمندى بويژه در اروپا وآمريكا هستند. به علاوه با كمك هاى مالى و سياسى خود به ارامنه داخل ارمنستان نفوذ بالايى در اين كشور دارند. بين كشور ارمنستان با دياسپورا و لابى ارامنه فرق زيادى وجود دارد و ممكن است عواملى كه براى كشور ارمنستان مهم است، ممكن است براى ارامنه خارج از كشور اهميتى نداشته باشد چنانچه در سفر سرژ سركيسيان، رئيس جمهور ارمنستان به آمريكا، اروپا، آرژانتين و لبنان، نمايندگان جوامع ارمنى خارج از كشور كه مخالف با توسعه روابط با تركيه هستند، با تظاهرات از رئيس جمهور ارمنستان استقبال كرده اند. آنها در شعارهاى خود رئيس جمهور ارمنستان را «خائن» خطاب كردند . از زمانى كه متن پروتكل ها براى آگاهى عموم به رسانه ها سپرده شد بسيارى از سازمان ها، گروه ها و احزاب ملى و رسانه هاى ارمنيان و هر ارمنى كه نوستالژى وطن داشت عليه اين پروتكل ها نداى مخالفت سر داد. به نگاه ارامنه دياسپورا واقعيت اين است كه خطوط پنهان اين پروتكل حق يك ملت را پايمال كرده است و بر اين اساس در برابر آن سكوت نكرده اند. ارامنه خارج با تشكيك در نيت آنكارا در امضاى اين پروتكل ها مخالفت ورزيده اند و حتى خواهان عزل وزير امور خارجه و ديگر چهره هاى دولتى ارمنستان كه در اين بين نقش داشتند شده اند. به نظر اينان در پاراگراف سوم پروتكل ارمنستان و تركيه آمده است: «با تأكيد مجدد بر وظيفه متقابل و نيز چند سويه خود در احترام به تساوى، خودمختارى، عدم مداخله در امور داخلى ديگر دولت ها، احترام به اصول تماميت ارضى و تغيير ناپذير بودن مرزها،» اين به تفسير ارمنيان مخالف يعنى اينكه پس از امضاى پروتكل، ارمنستان مجبور خواهد بود جمهورى قره باغ را به حال خود رها كند، زيرا بر اساس پروتكل ارمنستان حق دخالت در امور ديگر كشورها (قره باغ) را ندارد. به علاوه دياسپورا بر اين نظرند كه بر مبناى اين پروتكل ارمنستان مى بايست از پيگيرى حقوقى نژادكشى ارمنيان (۱۹۱۵) و نتايج آن يعنى تصرف ارمنستان غربى و دارايى ارمنيان ساكن امپراتورى عثمانى دست بردارد، چرا كه بايد به تماميت ارضى تركيه احترام بگذارد. به علاوه كسى حق اعتراض نسبت به ميراث فرهنگى ارمنيان در تركيه و ... را ندارد چرا كه دخالت در امور داخلى آنان است. گذشته از اين اينان با پاراگراف پنجم همين پروتكل يعنى «با تأييد مجدد شناسايى متقابل مرزهاى مشترك حال حاضر بين دو كشور با تكيه بر پيمان هاى ذيربط بين المللى و حدود مشخص شده آنها،«مشكل داشته وآن را تأييد عهدنامه غير قانونى «قارص» براى نخستين بار مى دانند عهد نامه اى كه، از بخش عمده اى از سرزمين هاى ارمنى گذشته همانند قارص، آرداهان، آردوين، سورمالو و...به آسانى مى گذرد امرى كه مطمئنا از ديد ارامنه جهان حركتى نابخشودنى و باعث ايجاد شكاف ميان ارمنيان خواهد بود.
نتيجه گيرى
آنكارا و ايروان براى عادى سازى روابط خود بر اساس يك «نقشه پروتكل» به توافق رسيدند.توافقى كه هرچند با امضاى وزراى خارجه دو كشور همراه بود اما با پيامد ها و مخالفت هاى بسيارى در دو كشور مواجه شده است اين امر باعث شده است كه سرانجام پروتكل در هاله اى از ابهام فرو رود كه دو كشور را ناگزيرخواهد كرد براى پيشبرد روند عادى سازى روابط پيش شرط هاى چه به صورت رسانه اى و شفاهى و كتبى از طرف مقابل درخواست كنند اينك توافقنامه در مجلس دو كشور در حال بررسى است تا مراحل تصويب را بگذراند تا آن زمان دو كشور با فشارهاى بسيارى از سوى مخالفان داخلى و خارجى روبرو خواهند شد و حتى ممكن است پروتكل ها به سرانجام خاصى نرسد. هر چند عده اى بر اين عقيده اند كه اهداف و انگيزه هاى طرفين مى تواند بر اختلافات ريشه اى غلبه كند و احتمالا مجالس دو كشور به توافقات صورت گرفته صحه خواهند گذاشت.